Könnun á tannheilsu meðal barna og unglinga á Íslandi
Þátttakendur
Valdir voru nokkrir viðmiðunarstaðir til sjávar og sveita í samráði við Hagstofu Íslands og Félagsvísindadeild H.Í. til að gefa sem besta mynd af þjóðinni í heild. Úrtak náði til barna og unglinga á aldrinum 6, 12 og 15 ára á eftirfarandi svæðum á landinu: Reykjavík, Kópavogur, Garðabær, Hafnarfjörður, Seltjarnarnes, Akranes, Borgarfjörður, Borgarnes, Snæfellsnes, Stykkishólmur, Akureyri, Eyjafjörður, Húsavík, Egilsstaðir, Austfirðir, Selfoss og Suðurland. Öll árin var valið úr sömu aldurshópum og á sömu stöðum.
Fjöldi þátttakenda eftir aldri:
 |
|
1986
|
1991
|
1996
|
|
|
6 ára
|
822
|
955
|
962
|
|
|
12 ára
|
898
|
986
|
989
|
|
|
15 ára
|
858
|
955
|
999
|
|
|
Heildarfjöldi
|
2.578
|
2.896
|
2.950
|
8.424
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Framkvæmd
Tannskoðun fór fram í grunnskólum landsins í samvinnu við menntamálayfirvöld og var framkvæmd með aðferðum Alþjóða-heilbrigðismálastofnunarinnar (WHO).
Helstu niðurstöður
Helstu niðurstöður eru að á tímabilinu 1986 til 1996 hefur dregið úr tannskemmdum um u.þ.b. 70% að meðaltali í fullorðinstönnum. Í barnatönnum 6 ára barna hefur dregið minna úr skemmdum eða um rúmlega helming.
Árið 1986 voru skemmdar, tapaðar og fylltar (DMFT) fullorðinstennur að meðaltali 6,6 hjá 12 ára börnum á landinu öllu. Tíu árum síðar reyndist þessi tala vera aðeins 1,5 eða 77% lægri. Á sama tímabili dró úr tannskemmdum fullorðinstanna um 72% hjá 15 ára bömum og um 90% hjá 6 ára börnum.
Tannskemmdir 12 ára barna - þéttbýliskjarnar og sveitir
Af einstökum skoðunarstöðum rannsóknarinnar 1996 var tannskemmdartíðni lægst í Borgarnesi og Egilsstöðum en hæst í sjávarkauptúnunum á norðanverðu Snæfellsnesi og á Austfjörðum.
Vert er að benda á góðan árangur á Akranesi á þessu tíu ára tímabili. Þar reyndist tannskemmdatíðnin hæst árið 1986 en með sérstöku forvarnaátaki hefur tekist að lækka tíðnina um 83%.
Áhrif búsetu á tíðni tannskemmda hjá börnum á ólíkum aldri
Tannskemmdir eru mestar í sjávarplássum en minni til sveita. Með árunum hefur munurinn milli einstakra staða á landinu þó minnkað.
DMFT og skorufyllur
Notkun á skorufyllum hefur aukist verulega frá árinu 1986. Skorufyllur er forvarnaraðgerð þar sem tyggiskorum á bitflötum jaxla er lokað með plastefni. Þetta er ráðlagt að gera fljótlega eftir að tennurnar koma upp. Reynslan sýnir að tennur skemmast að jafnaði fyrst í tyggiskorum.
Hlutfall án tannátu / tannskemmda
Lokaorð
Glerungseyðing virðist vera vaxandi vandamál hjá íslenskum börnum og unglingum. Ástæðan er óhófleg neysla á súrum drykkjum. Margir unglingar eru með merki um glerungseyðingu og sumir svo illa farnir að glerungur er eyddur inn í tannbein á mörgum tönnum.
Frá því að fyrsta rannsóknin var gerð árið 1986 hefur neysla á sykri, sælgæti og gosdrykkjum aukist og er með því mesta sem þekkist í heiminum. Samt sem áður hefur tekist að draga úr tannskemmdum. Líklega má þakka þennan árangur að langmestu leyti betri tannlæknaþjónustu og auknum forvörnum í formi áróðurs og fræðslu.