Hvað borða íslensk börn og unglingar? Ávaxta- og grænmetisneysla með því lægsta í Evrópu
Kynningarfundur var haldinn 15. maí í tilefni
af útkomu nýrrar skýrslu um niðurstöður rannsóknar á mataræði 9 og 15 ára barna og unglinga, sem Rannsóknastofa í næringarfræði og Lýðheilsustöð standa að en rannsóknin var unnin af RÍN 2003-2004. Höfundar skýrslunnar eru Inga Þórsdóttir, prófessor og Ingibjörg Gunnarsdóttir, dósent við Háskóla Íslands.
Yfirlit
Heimasíða Rannsóknastofu í næringarfræði.
Skýrslan er fáanleg hjá Rannsóknastofu í næringarfræði sími 543 8410 og hjá Lýðheilsustöð.
Frá kynningarfundinum. Ingibjörg Gunnarsdóttir, dósent kynnir niðurstöður rannsóknarinnar og Anna Elísabet Ólafsdóttir forstjóri Lýðheilsustöðvar og Inga Þórsdóttir prófessor og annar höfunda skýrslunnar, fygjast með.
Vatnsdrykkja stóraukist en gosdrykkjaneysla staðið í stað frá síðustu könnun
Ýmsar jákvæðar breytingar hafa orðið á mataræði ungs fólks síðastliðinn áratug og má þar nefna aukna vatnsdrykkju og að ávaxta- og grænmetisneysla hefur aukist lítillega frá fyrri rannsókn, á svipuðum aldurshópum, sem gerð var á árunum 1992-1993. Vatnsdrykkja barna og unglinga hefur stóraukist á síðastliðnum áratug –Úr u.þ.b 2 dl/dag í 5 dl/dag. Hins vegar er neysla á sykruðum gosdrykkjum og öðrum sykruðum drykkjum einnig mjög mikil og ástæða til að vara við því, meðal annars vegna tengsla neyslu slíkra drykkja við ofþyngd og offitu. Í könnuninni kom fram að 9 ára börn drekka að meðaltali tæplega 2,5 lítrar á viku af gosdrykkju og sætum svaladrykkjum og 15 ára unglingar tæplega 4 lítrar á viku. Þá er neikvæð fylgni milli gosdrykkjaneyslu og mjólkurneyslu.
Ávaxta- og grænmetisneysla aukist, en samt með því lægsta sem gerist í Evrópu
Þrátt fyrir að ávaxta- og grænmetisneysla hafi aukist er hún enn með því lægsta sem gerist í Evrópu og er einungis um helmingur þess sem ráðlagt er. Aðeins þrjú 9 ára börn, eða 1,5 % af úrtakinu, og einn 15 ára unglingur, eða 0,5% af úrtakinu, borðuðu að jafnaði 200 grömm eða meira af grænmeti daglega en það er ráðlögð dagleg neysla af grænmeti.
9 ára börn borða að meðaltali 36 grömm á dag af grænmeti og 15 ára unglingar 45 grömm á dag. Þess má geta að meðalstór gulrót vegur um 60 grömm og meðalstór tómatur vegur um 80 grömm
Innan við 15% fylgja ráðleggingum um ávaxtaneyslu, sem hljóðar upp á a.m.k. 200 grömm á dag.
Stór hluti á erfitt með að fullnægja joðþörf
Fiskneyslan er mjög lítil og þess vegna á stór hluti barna og unglinga erfitt með að fullnægja joðþörf sinni.. 44% 15 ára unglinga fá minna en sem nemur meðaltalsþörf fyrir joð og því líkur á að þau mæti ekki joðþörf sinni. Joð fáum við aðallega úr fiskmeti en mjólk er einnig ágætur joðgjafi.
Meðalfiskneysla var um 27 grömm á dag í báðum aldurshópunum en það samsvarar því að fiskur sé á borðum tæplega 1,5 sinnum í viku að jafnaði. Æskilegt er að neyta fiskmáltíðar að minnsta kosti tvisvar í viku, fyrir utan álegg eða salat úr fiski
Víða erlendis hefur verið gripið til þess ráðs að joðbæta salt en ljóst er af niðurstöðum þessarar rannsóknar að sú leið gæti verið varasöm hérlendis þar sem neysla þeirra sem mest fá af joði er nálægt efri mörkum hættulausrar neyslu. Nauðsynlegt að bregðast við lágri joðneyslu með því að auka fiskneyslu?
Meira en helmingur fær ekki nóg D-vítamín
D-vítamínneysla er almennt ekki fullnægjandi. Ráðlögð D-vítamínneysla fyrir börn og unglinga er 10 míkrógrömm dag. Meira en helmingur barna og unglinga í rannsókninni fær ekki nægilega mikið af D-vítamíni.
Skortur á trefjaríku fæði en mikill viðbættur sykur
Neysla á trefjum er af skornum skammti en neysla á viðbættum sykri er meiri en ráðlagt er. Þetta stafar af því að of mikið er valið af mikið unnum kolvetnaríkum matvælum í stað grófmetis auk þess sem neysla ávaxta og grænmetis er lítil.
Niðurstöður könnunarinnar benda eindregið til þess að brauðmeti og kornmatur í fæði 9 og 15 ára barna og unglinga sé ekki jafn-gróft og trefjaríkt og ráðleggingar gera ráð fyrir Þetta endurspeglast í lítilli trefjaneyslu og mikilli neyslu á viðbættum sykri. Börn á aldrinum 9 ára fá að meðaltali um 15 grömm á dag af trefjum og 15 ára 18 grömm á dag. Miðað við orkuþörf 9 ára barna ætti dagleg trefjaneysla að vera um það bil 20 grömm á dag en að minnsta kosti 25 grömm á dag hjá 15 ára unglingum.
Þá fá 9 ára 70 grömm á dag (13,1% orku) af viðbættum sykri og 15 ára unglingar 100 grömm á dag (16,1% orku).
