Reykingabann á veitingahúsum
Morgunblaðið, þriðjudaginn 22. febrúar, 2005 - Ritstjórnargreinar
Siv Friðleifsdóttir og þrír aðrir þingmenn hafa lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á tóbaksvarnalögum. Frumvarpið kveður á um fortakslaust bann við reykingum á opinberum stöðum, þar á meðal á veitinga- og skemmtistöðum, sem til þessa hafa verið undanþegnir reykingabanni með ákveðnum skilyrðum.
Frumvarp þetta hefur þegar vakið talsverðar deilur. Það er hins vegar eðlilegt, skiljanlegt og fullkomlega tímabært að það sé lagt fram. Enginn fer lengur í grafgötur um að tóbaksreykingar eru bráðdrepandi ósiður. Reykingamenn stuðla ekki eingöngu að eigin heilsumissi með reykingunum, heldur valda þeir einnig öðrum óþægindum og heilsutjóni. Skaðleg áhrif óbeinna reykinga eru margsönnuð. Þess vegna hefur löggjafinn í flestum vestrænum ríkjum gripið til þess ráðs að tryggja fólki, sem ekki reykir, réttinn til reyklauss andrúmslofts. Slíkt hefur verið markmiðið með þeim breytingum, sem gerðar hafa verið á tóbaksvarnalögum hér á landi á undanförnum árum.
Nú geta til dæmis allir Íslendingar gengið út frá því sem vísu að ekki sé reynt að eitra fyrir þá með tóbaksreyk í vinnunni - nema ein starfsstétt, það er starfsfólk veitingahúsa og skemmtistaða. Sömuleiðis getur fólk almennt treyst því núorðið að ekki sé reykt ofan í það á opinberum stöðum, nema þar sem slíkt á raunar einna sízt við, þ.e. á stöðum þar sem fólk neytir matar og drykkjar.
Við síðustu breytingu á tóbaksvarnalögunum var leitazt við að tryggja rétt starfsfólks á veitingahúsum og þess mikla meirihluta gesta, sem ekki reykir, þrátt fyrir að undanþágu frá algjöru reykbanni væri áfram viðhaldið. Veitingamönnum voru sett þau skilyrði að meirihluti veitingarýmis yrði ávallt að vera reyklaus og tryggja skyldi að aðgangur að því lægi ekki um reykingasvæði. Jafnframt skyldi tryggja fullnægjandi loftræstingu þar sem væri reykt. Ennfremur var sú skylda lögð á stjórnendur veitingastaða að leitast við að vernda starfsfólk gegn tóbaksreyk.
Allir, sem sækja veitinga- og skemmtistaði, vita að þessar reglur eru víðast hvar þverbrotnar. Í vandaðri greinargerð með frumvarpi Sivjar Friðleifsdóttur og meðflutningsmanna hennar er vitnað til könnunar, sem gerð var árið 2002 á 40 veitingastöðum. Á öllum stöðunum nema einum vantaði meira eða minna upp á að þessum reglum væri fullnægt. Samkvæmt könnuninni reyktu hins vegar aðeins 8% gesta á þessum stöðum, en 92% gerðu það ekki.
Það er deginum ljósara að fyrst veitingamenn fara almennt ekki eftir ákvæðum núverandi laga, er algjört bann við reykingum eina leiðin til að verja starfsfólk og gesti veitingahúsa fyrir skaðlegum áhrifum tóbaksreyks. Það er misskilningur hjá þeim, sem gagnrýna frumvarp þingmannanna fjögurra, að með því sé tekinn af reykingamönnum rétturinn til að soga að sér eitur á veitingahúsum. Þeir geta staðið upp frá borðinu sínu og brugðið sér út fyrir, ef nikótínfíknin er að buga þá.
Það er sömuleiðis fráleitt þegar andstæðingar frumvarpsins halda fram þeim rökum að með samþykkt þess væri gengið á eignarrétt veitingamanna. Jakobína Árnadóttir, verkefnisstjóri tóbaksvarna hjá Lýðheilsustofnun, bendir í viðtali í Morgunblaðinu í gær á að þeir, sem reki veitingastaði, þurfi að gangast undir alls konar hollustulöggjöf. "Það þarf t.d. að vera ákveðinn fjöldi vaska í eldhúsinu og öllum er skylt að hafa slökkvitæki til taks. Er það líka skerðing á frelsi? Eigum við að leyfa hverjum sem er að opna veitingastað og vonast svo bara til þess að enginn fái matareitrun?" spyr hún.
Eins má spyrja: Yrði það talið skerðing á eignarréttinum að banna veitingamönnum að dæla út í andrúmsloftið í húsnæði sínu daufri blöndu af eiturgasi, sem er ósköp svipað og að láta það viðgangast að veitingastaðir séu fullir af eitruðum tóbaksreyk?
Það er full ástæða til að hvetja alþingismenn til að samþykkja frumvarp fjórmenninganna um reykingabann á veitingahúsum.