Krabbamein
Krabbamein er samheiti margra sjúkdóma sem eiga það sameiginlegt að frumufjölgun er óeðlileg. Við eðlilegar kringumstæður fjölga frumur sér á mjög skipulegan hátt, innan þeirra marka sem nauðsynlegt er til að byggja upp líkamann og viðhalda honum, þannig að nýjar frumur koma í stað frumna sem deyja. Þegar frumufjölgun er stjórnlaus fjölgar frumum of hratt og það taka að myndast hnútar eða æxli. Sum æxli vaxa staðbundið án þess að dreifa sér um líkamann en geta þó truflað starfsemi hans. Er þá nauðsynlegt að nema þau á brott. Slík æxli eru kölluð góðkynja. Svonefnd illkynja æxli eða krabbamein ryðja sér hins vegar braut inn í aðlæg líffæri og vefi. Þau geta auk þess sent frá sér æxlisfrumur inn í sogæðakerfið og blóðrásina og þær borist til fjarlægra líkamshluta svo sem heila, lungna, lifrar eða beina. Þessar frumur geta myndað þar ný æxli, svonefnd meinvörp. Þegar meinvörp hafa náð að myndast eru lækningahorfur lakari og því er mikilvægt að greina krabbamein áður en það gerist.
Tóbak inniheldur yfir 40 þekkt krabbameinsvaldandi efni og getur valdið fjölda ólíkra krabbameina s.s.:
- lungnakrabbamein
- krabbamein í barka
- krabbamein í munnholi
- krabbamein í vélinda
- krabbamein í þvagblöðru
- krabbamein í brisi
- krabbamein í nýrum
Þar að auki hefur komið í ljós aukin tíðni krabbameins í leggöngum, krabbameins í maga og hvítblæðis hjá reykingamönnum og öðrum tóbaksneytendum.
Sterkasta orsakasambandið er milli reykinga og lungnakrabbameins. Um 1930 tók að bera á fjölgun dauðsfalla af lungnakrabbameini í Bandaríkjunum og rannsóknir bentu fljótlega til þess að reykingar stuðluðu að aukinni sjúkdóma- og dánartíðni. Fyrstu rannsóknir beindust aðallega að lungnakrabbameini en frekari rannsóknir leiddu fljótlega í ljós að reykingafólk ætti við að stríða aukna tíðni ýmissa sjúkdóma og hærri dánartíðni en þeir sem reyktu ekki. Í ljós kom að um það bil 75% aukning dauðsfalla meðal sígarettureykingafólks orsakaðist af kransæðasjúkdómum, hæggengum lungnasjúkdómum og krabbameini í lungum og öðrum líffærum. Öll tóbaksneysla stuðlar að krabbameini í munni, koki, barkakýli og vélinda. Sígarettu- og pípureykingar geta einnig valdið krabbameini í vör. Sígarettureykingum, samfara áfengisneyslu, fylgir verulega hækkuð tíðni á krabbameini í munni, koki og vélinda. Loks má geta þess að þeir sem reykja sígarettur fá oftar krabbamein í bris og þvagblöðru en hinir sem reykja ekki.
Meira en tvö hundruð ár eru síðan fyrst var bent á möguleg tengsl milli krabbameins og neyslu á reyklausu tóbaki. Þrátt fyrir þetta hafa áhrif reyklauss tóbaks á heilsu verið mun minna rannsökuð en áhrif reykinga. Það sem við vitum um efnasamsetningu tóbaksins segir okkur að það er skaðlegt.