Glerungseyðing tanna
Glerungseyðing er margþættur sjúkdómur sem er ólíkur tannskemmdum eða tannátu vegna þess að um er að ræða efnafræðilega upplausn tanna, en ekki samspils sykurs og baktería eða örvera. Glerungseyðing tanna hefur einnig verið tengd vélindabakflæði. Einkenni glerungseyðingar er óvenju mikil næmni tanna fyrir hita og kulda þar sem glerungurinn hefur eyðst af tönninni og tannbeinið stendur óvarið fyrir ytri áhrifum.
Við skoðun á 15 ára reykvískum unglingum kom fram að fimmti hver unglingur hafði byrjandi glerungseyðingu. Þetta er nýr sjúkdómur hjá þessum aldurshóp, sem hefur þróast með lífsstílnum að vera sí súpandi á gosdrykkjum og súrum drykkjum. Munnvatnið verður ekki þess megnugt að eyða sýruáhrifum drykksins þannig að glerungur tanna leysist upp.
Flestir þessara drykkja eru súrari en kjörsýrustigs munnvatns (pH 5,5) og stuðla því að glerungseyðingu. Áhrifin frá súrum drykkjum á glerungseyðingu fer mikið eftir einstaklingsbundinni stuðpúðavirkni munnvatns. Þannig að sumir geta leyft sér að drekka mikið af gosi, safa og djús án þess að nokkur eyðing verði aðrir mega alls ekki snerta þá. Með þessu er átt við hversu hagstætt munnvatnið er í hverjum einstaklingi fyrir sig, eða hversu mikinn tíma það tekur fyrir munnvatnið að hlutleysa sýruna sem fylgir. Samsetning og flæði munnvatns er mjög stór þáttur í virkni munnvatnsins en eðlilegt flæði munnvatns er einn millilítri á mínútu þegar munnvatnsflæði er örvað.
Neyslumynstur á súrudrykkjunum, gosi, safa og djúsi skiptir máli í þessari umræðu, en rannsóknir hafa sýnt fram á að tíðni neyslu bæði gagnvart tannskemmdum og glerungseyðingu hefur meira að segja heldur en magnið sem drukkið er.
Við tannlæknadeild Háskóla Íslands standa yfir rannsóknir á glerungseyðingu hjá mismunandi aldurshópum til að greina og flokka alvarleika sjúkdómsins. Grenslast er fyrir um neyslu og neysluvenjur einstaklinganna um þekkta áhættuþætti glerungseyðingar. Auk þess eru helstu gosdrykkir og ávaxtasafar teknir til athugunar á tilraunastofu og skoðaðir með tilliti til sýrustigs þeirra og magn basa sem þarf til að hlutleysa drykkina. Þannig er reynt að líkja eftir munnvatnsþættinum í glerungseyðingar ferlinum.
Munnvatnið gegnir mikilvægu hlutverki í tannsjúkdómafræðinni og á eflaust eftir að upplýsa margar getgátur um glerungseyðingu á næstu árum. Niðurstöður rannsókna eiga vonandi eftir að hjálpa okkur í að þróa forvarnir og meðferðir gegn þesum erfiða sjúkdóm sem herja á okkar ungu kynslóð, ef að þeirra neyslumynstur helst óbreytt.
Glerungseyðing er alvarlegur sjúkdómur vegna mikils sársauka, eyðingar tanna, nauðsynlegra viðgerða og kostnaðarsamra endurbóta á tönnum.
Birt í Morgunblaðinu í tilefni tannverndardagsins, febrúar 2001.
Inga B. Árnadóttir lektor og Þorbjörg Jensdóttir meistaranámsnemi, Tannlæknadeild Háskóla Íslands.
