Fita er ekki einber óhollusta

Laufey Steingrímsdóttir, forstöðumaður Manneldisráðs

15.8.2001

Omega-3 fitusýrur hafa lengi vakið áhuga íslenskra vísindamanna, ekki síst vegna þess að þessar heilnæmu fitusýrur eru í miklu magni í helstu útflutningsvöru okkar, fiskinum. Þótt hollusta sjávarafurða sé ekki eingöngu fólgin í omega-3 fitusýrum eru áhrif fiskneyslu á hjartasjúkdóma að miklu leyti rakin til fiskfitunnar. Og fiskurinn verndar greinilega æðar og hjarta því rannsóknir frá Hollandi, Bandaríkjunum og víðar hafa sýnt að þeir sem borða 2-3 fiskmáltíðir í viku fá helmingi síður hjartaáfall en þeir sem borða lítinn sem engan fisk.

Omega-3 fitusýrur í íslensku kjöti

En omega-3 fitusýrur eru ekki bundnar við fiskinn eingöngu því þær geta líka falist í kjöti og eggjum þótt magnið sé ævinlega mun minna en í fiski. Með bættri mælitækni hefur verið hægt að sýna fram á tilvist þessara fitusýra í ýmsum matvörum og í nýlegri Evrópurannsókn á fitusýrum í fæðu kom í ljós að oft var meira af omega-3 fitusýrum í íslensku kjöti og eggjum en í sambærilegum matvörum frá öðrum Evrópulöndum. Svartfugl, svínakjöt, kjúklingar og egg höfðu að geyma mest af omega-3 fyrir utan fisk, en minna var af omega-3 í lamba- eða nautakjöti. Heilsufarsleg áhrif þessa litla magns omega-3 fitusýra í kjöti og eggjum eru ekki skýr, en áhugavert væri að rannsaka gildi þessa með tilliti hollustu varanna.

Salatolíur fyrir hjartað

Hins vegar er mikið magn af sérstakri tegund omega-3 fitusýra, sem nefnist alfa-linolensýra, í sumum jurtaolíum, sérstaklega rapsolíu og sojaolíu og einnig er töluvert af henni í hrossakjöti. Lengi vel sýndu vísindamenn alfa-linolensýrunni fremur lítinn áhuga þegar hjartasjúkdómar voru annars vegar, en nýjar rannsóknir frá Harvard háskóla benda til þess að neysla þessarar fitusýru hafi þar ekki síður áhrif en margt annað sem hingað til hefur verið í hávegum haft. Harvardrannsóknin, sem tók 10 ár og náði til rúmlega 76 þúsund hjúkrunarfræðinga í Bandaríkjunum hefur aukið við þekkingu á tengslum mataræðis og margra alvarlegra sjúkdóma. Þar kom t.d. fram að neysla omega-3 fitusýrunnar alfa-linolen minnkaði líkur kvenna á hjartaáfalli og hafði meiri áhrif en nokkur önnur fita í fæði bandarískra kvenna. Salatolíur og majones voru þær fæðutegundir sem veittu konunum mest af alfa-linolen, og því drógu aðstandendur rannsóknarinnar þá álytun að þrátt fyrir alla megrunarviðleitni ættu konur ekki að sleppa þessum fæðutegundum algjörlega, því þá færu þær á mis við þá hollustu sem er fólgin í olíunum. Salatolía blönduð ediki og kryddi er ekki algeng á borðum Íslendinga enn sem komið er, enda salatmenning tiltölulega nýlegt fyrirbrigði hér á landi. Fátt eykur þó fremur bragð og gæði grænmetis en einmitt góð blanda af ediki og olíu og varla sakar ef hjartasjúkdómum fækkar fyrir bragðið.

Senda grein