Ávaxta og grænmetisneysla hefur aukist, en ekki nóg
Hólmfríður Þorgeirsdóttir, matvæla- og næringarfræðingur hjá Manneldisráði
Ávaxta- og grænmetisneysla hefur aukist umtalsvert hér á landi á undanförnum áratugum. Þetta sýna framboðstölur fyrir ávexti og grænmeti en þær hafa verið teknar saman fyrir tímabilið 1956-1999.
Fæðuframboðstölur veita upplýsingar um magn og tegundir matvara sem eru á boðstólum fyrir þjóðina í heild og eru gefnar upp í kg/íbúa/ár. Þetta eru því annars konar upplýsingar en fást úr könnunum á mataræði sem sýna hvað fólk er raunverulega að borða. Þó að fæðuframboðstölur veiti ekki upplýsingar um beina neyslu þá eru þær engu að síður gagnlegar til að fylgjast með þróun á mataræði þjóðarinnar yfir lengri tíma. Upplýsingar um þær er að finna á heimasíðu Manneldisráðs, www.manneldi.is.
Samkvæmt niðurstöðum fæðuframboðsins hefur framboð á grænmeti rúmlega þrefaldast á tímabilinu. Þrátt fyrir það var framboðið 1999 aðeins komið í rúm 49 kg/íbúa/ár (kartöflur ekki meðtaldar), þar af var ferskt grænmeti um 71% (sjá mynd 1). Þetta er minni grænmetisneysla en í nokkru öðru Evrópulandi og einungis um 2/3 hlutar af því sem gerist á hinum Norðurlöndunum, svo ekki sé nú talað um Grikkland en þar var framboð á grænmeti 239 kg/íbúa/ár á árunum 1993-96 samkvæmt upplýsingum frá Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðuþjóðanna (FAO).
Framboð á ávöxtum rúmlega tvöfaldaðist á þessu sama tímabili og var 1999 komið í 61 kg/íbúa/ár, þar af voru ferskir ávextir um tveir þriðju hlutar (sjá mynd 2). Þetta er mun minni ávaxtaneysla en á hinum Norðurlöndunum og ef við berum okkur aftur saman við Grikki þar sem ávaxta neysla er með því mesta sem gerist í Evrópu þá kemur í ljós að þeir eru með rúmlega þrefalda neyslu á við okkur, en þar var ávaxtaframboðið um 205,4 kg/íbúa/ár á árunum 1993-96.
Nýlegar rannsóknir sýna að rífleg neysla grænmetis og ávaxta minnkar líkur á mörgum alvarlegum sjúkdómum, þar á meðal mörgum tegundum krabbameina, hjarta- og æðasjúkdómum og offitu. Víðast hvar á Vesturlöndum hefur verið brugðist við þessum upplýsingum með því að hvetja fólk til að borða meira af þessum matvörum. Meira að segja Grikkir sjá ástæðu til að hvetja til aukinnar neyslu ávaxta og grænmetis þrátt fyrir að neysla þessara matvara sé rífleg fyrir. Hér á landi hafa Krabbameinsfélagið, Hjartavernd og Manneldisráð sameinast um að hvetja til aukinnar neyslu ávaxta og grænmetis undir kjörorðinu Veljum 5 á dag! og er þá átt við að æskilegt sé að borða a.m.k. fimm skammta af grænmeti, kartöflum og ávöxtum á dag. Einn skammtur getur verið hvort heldur sem er einn meðalstór ávöxtur, 75-100g af grænmeti (þ.e. 1 dl af soðnu grænmeti eða 2 dl af salati), 1-2 kartöflur eða glas af hreinum ávaxtasafa. Flest borðum við einungis 2-3 skammta á dag og er því verið að hvetja til verulega aukinnar neyslu. Þar sem hlutur grænmetis og ávaxta er svo rýr í fæði Íslendinga ætti að vera tiltölulega auðvelt að auka neysluna og hafa þar með jákvæð áhrif á heilsufar þjóðarinnar. Munið 5 á dag.