Heilsuátaks ekki síður þörf fyrir börnin
Anna Sigríður Ólafsdóttir, matvæla og næringarfræðingur hjá Manneldisráði.
Í rannsókn Brynhildar Briem, næringarfræðings, sem kynnt var á síðasta ári kemur fram að níu ára íslensk börn hafa þyngst umfram það sem þau hafa stækkað á undanförnum áratugum. Í dag eru tæp 20% níu ára skólabarna of þung og 5% of feit. Offita virðist jafnframt fara vaxandi meðal skólabarna. Afleiðingar offitu hjá börnum eru eins og hjá fullorðnum hækkaður blóðþrýstingur, hækkað kólesteról og blóðfitur, fituútfellingar í æðum, hjarta- og æðasjúkdómar, sykursýki, sjúkdómar í beinum og liðum, svefntruflanir og kæfisvefn. Hjá börnum bætast við skaðleg áhrif á beinvöxt og þroska.
Umönnun og umhyggja í æsku skiptir miklu máli. Foreldrar eru almennt ábyrgir fyrir neyslu barna sinna þar sem að þeir elda og sjá um innkaup. Því er mikilvægt að foreldrar fræðist um vandann og þær breytingar sem þarf að gera. Það skilar árangri hjá börnunum auk þess sem aukin fræðsla er foreldrunum sjálfum einnig í hag. Offita foreldra er til dæmis sterkasti áhrifaþátturinn á offitu barna og því vert að líta í eigin barm ef okkur finnst börnin okkar vera orðin of feit. Þótt ekki sé hægt að hafa áhrif á erfðirnar, sem vissulega geta að hluta til verið ástæða offitu, er hægt að draga úr vægi þeirra sem áhrifavaldi með því að vinna að breytingum á umhverfisþáttunum, þ.e.a.s. næringarinntöku og hreyfingu.
Ekki einblína á kílóin!
Þegar unnið er á offitu barna gerist allt fremur hægt en það viðhelst lengur og líðanin verður betri. Æskilegt er að líta alltaf á langtímaáhrifin þegar þyngdarstjórnun er hafin og gleyma öllu sem heitir skyndilausnir og megrunarkúrar. Megrunarkúrar geta auk þess verið hættulegir fyrir börn, sem nauðsynlega þurfa nægilegt magn næringarefna til vaxtar og þroska. Aðalmarkmið eru að koma reglu á mataræðið, koma í veg fyrir löng hreyfingarlaus tímabil og að hreyfing verði eðlilegur hluti af deginum. Í því felst að ganga í skólann, ganga upp tröppur og svo framvegis. Börnin þurfa að venjast breyttu lífsmynstri og halda því. Slíkar breytingar taka tíma og mikilvægt er að ekki sé farið of geyst af stað.
Manneldisráð vinnur nú að rannsókn á árangri hópmeðferðar fyrir of feit börn í samvinnu við Heilsugarð Gauja litla. Tilgangur námskeiða fyrir of feit börn er að hafa áhrif á hegðun og neysluvenjur þeirra, fá þau til að greina á milli hungurs og matarlystar, byggja upp sjálfstraustið og draga athyglina frá matnum. Ekki má gleyma að foreldrar eru fyrirmyndir barna sinna og því er þátttaka þeirra undirstaða þess að vel til takist. Hjá börnum skal setja að marki að minnka fituvef en ekki þyngd vegna vaxtar. Þyngd ætti nánast að standa í stað og börnin að vaxa upp í sína eðlilegu þyngd. Það á því ekki setja tap á ákveðnum kílóafjölda sem viðmið. Eldri börn og unglingar, sem eru mikið of þung og ekki lengur í örum vexti geta sett það að markmiði að missa um 10% upphafsþyngdar (10 kg fyrir 100 kg einstakling). Þegar þeim árangri er náð er hægt að setja ný mörk. Betra er þó að hafa mörg smærri viðmið sem auðveldara er að ná. Janfvel lítið þyngdartap getur skilað árangri sem bætir heilsuna.
Næringarefni mega ekki vera af skornum skammti hjá börnum í vexti
Neysluvenjur hafa meiri áhrif á heilsufar en flest annað. Tilgangur Manneldismarkmiða og leiðbeininga um mataræði er að stuðla að vellíðan og draga úr líkum á heilsubresti. Manneldismarkmið okkar Íslendinga eru að auka grænmetis- og grófmetisneyslu en minnka notkun mettaðrar fitu, sykurs og salts. Ef þessum markmiðum er fylgt er mun auðveldara að halda heilsu og ekki síður kjörþyngd og gilda manneldismarkmiðin fyrir alla, fullorðna og börn frá tveggja ára aldri. Hvetja ætti börn, hvort sem þau eru of feit eða ekki, til að temja sér hollar fæðuvenjur á unga aldri því þannig haldast þær á fullorðinsár. Aðeins má draga hóflega úr orkuinntöku barna, þar sem að orka sem og næringarefni mega ekki vera af skornum skammti á meðan á vexti stendur. Af þeirri ástæðu er líka rétt að leggja meiri áherslu á hreyfinguna.
Öll hreyfing - jafnvel þótt lítil sé - er betri en hreyfingarleysi!
Tölvuleikir, vídeó og sjónvarpsáhorf hafa aukið mjög á tíðni offitu barna. Ástundun leikja og útivist geta dregið úr narti barna en sjónvarpshorfi fylgir oft át. Börnin borða síður á meðan þau eru virk í leik. Auka þarf tímann sem varið er í hreyfingu og draga úr kyrrsetu. Mikilvægast er að leggja áherslu á almenna hreyfingu og leiki en ekki keppnisíþróttir. Það virðist skila meiri árangri þegar til lengri tíma er litið auk þess sem samkeppnin í hópíþróttum getur verið feitum börnum ofviða. Sýnt hefur verið fram á að sú hreyfing sem ekki telst til íþrótta, en stunduð er daglega eins og að ganga eða hjóla í skólann eða ganga upp tröppur í stað þess að taka lyftuna skilar árangri! Það getur skilað meiri árangri ef börn reyna á sig í stutta stund en oft heldur en í lengri tíma í senn en sjaldan. Stigvaxandi aukin hreyfing er besti kosturinn.
Við hvetjum alla til að athuga hvort að ekki sé tilefni til að hefja heilsuátak með börnunum ? þau eiga það skilið!