Stór - stærri - stærstur

Bandarískir vísindamenn gerðu merkilega rannsókn þar sem þeir gáfu þátttakendum ýmist ferskt brakandi poppkorn eða tveggja vikna gamalt popp, sem flestir hefðu álitið lítt girnilegt. Það var athyglisvert að dró lítið úr neyslunni þótt poppið væri gamalt en enn merkilegra var þó að því stærri umbúðir sem poppið var sett í því meira borðaði fólk, líka af gamla poppinu," segir Anna Sigríður Ólafsdóttir, lektor í næringarfræði við Kennaraháskóla Íslands.

          

Vaxandi Íslenski ísbúðaísinn hefur ekki orðið útundan þegar vaxandi skammtar eru annars vegar. Árið 1990 var algengt að lítill barnaís væri um 90 g og stóri ísinn 180 g. Í dag er barnaskammturinn hins vegar oft í kringum 140 g og sá stóri orðinn 230 g. Það má kannski segja það bót í máli að mjólkurísinn úr vélunum er tiltölulega orku- og fitusnauður með um 150 kkal í 100 g – án brauðs og dýfu. Það þýðir þó að stærsti ísinn veitir minnst 345 kkal og orkan margfaldast um leið og dýfan og kurlið bætast við.	Hærri Skyrdrykkir með ferskum ávöxtum eru vinsæl hollustufæða, hvort sem þeir eru útbúnir heima eða keyptir á hlaupum. En öllu er hægt að ofgera, hollustunni líka. Í 3 dl af skyrdrykk eru rúmar 200 kkal en stórt glas sem tekur 5 dl eykur orkuna í 345 kkal. Það er stundum erfitt að sjá muninn á magninu í glösum þrátt fyrir hæðarmun.
Dýpri Það er ótrúlegt hversu miklu getur munað á magninu sem fer í popppokana sem dýpkað hafa verulega, en munurinn á minnsta og stærsta skammti bíóhúsanna er tæplega fimmfaldur. Sá minnsti er 40 g, miðstærð um 100 g sem jafnast á við einn örbylgjupopppoka að magni til og risaskammturinn fer upp í 185 g. Hitaeiningarnar fara að sama skapi úr 180 kkal í minnsta skammti í 835 kkal í þeim stærsta. Með bíóferð fjögurra manna vísitölufjölskyldunnar í huga er líklegasta hagstæðast að kaupa stærsta skammtinn, en honum ætti þá líka að skipta bróðurlega á milli allra fjölskyldumeðlima	Lengri Má bjóða þér stærra súkkulaði? Í dag eru minnstu gerðir súkkulaðistykkja í mörgum tilvikum ekki til og erfitt að fá súkkulaði undir 50 grömmum. Slíkt venjulegt stykki (flestar tegundir) inniheldur um það bil 275 kkal en XL-útgáfan 385 kkal. Upprunalega útgáfa margra súkkulaðistykkja var um það bil helmingi minni en risastykkin og veitti því færri hitaeiningar eða um 165 kcal. Kannski væri ráð að deila stykkinu með öðrum því flestum reynist erfitt að geyma helminginn til seinni tíma.

Skammtastærðin – vegur þungt

"Oft þarf ekki nema eina litla breytingu til að sjá verulegan mun á líkamsþyngdinni, upp á við eða niður, allt eftir því hvort skammtar eru minnkaðir eða stækkaðir," segir Anna. "Munurinn á hitaeiningum í litlu súkkulaði og stóru getur verið um 100 kkal. Sumir kjósa að fá sér bita á hverjum degi en þá skiptir magnið máli. Það safnast og munar um þegar saman kemur. Úr 100 viðbótareiningum á dag, verða um 3.000 kkal á mánuði og á ári eru þær orðnar 36.500 kkal. Í kílóum talið myndi þetta jafngilda um 5 kg þyngdartapi eða -aukningu, eftir því hvort skammturinn var minnkaður eða stækkaður. Neytendur þurfa líka að hugsa um hvort þeir hafi efni á viðbótarkaloríumtilboðin um meira magn fyrir minna verð hrópa á þá."

Hreyfingin – skiptir sköpum

En það eru fleiri möguleikar til þess að hafa áhrif á líkamsþyngd og heilsu en að gæta þess að borða ekki fleiri hitaeiningar en líkaminn þarfnast. "Dagleg brennsla líkamans á hitaeiningum er háð hreyfingu og öðrum lífsháttum. Það er mjög misjafnt hvað fólk brennir mörgum hitaeiningum en breytingar á hreyfingu geta, eins og breytingar á matarskömmtum, haft mikil áhrif," segir Anna. "Einstaklingur sem vinnur kyrrsetustarf en bætir við hálftíma rösklegri göngu á hverjum degi getur aukið brennslu líkamans að meðaltali um 150 hitaeiningar á dag eða um 55.000 hitaeiningar á ári. Það jafngildir tæpum 8 kg af fituvef, sem hann þá kemur í veg fyrir að bæta á sig eða þá hugsanlega getur losað sig við. Lýðheilsustöð hefur ráðlagt fullorðnum að hreyfa sig í a.m.k. 30 mínútur á dag og börnum í a.m.k. 60 mínútur, enda veitir hreyfingin fólki aukinn kraft til að takast á við verkefni daglegs lífs og eykur líkurnar á að lifa lengur heilbrigðu lífi."