Matarílát og uppskriftir fara líka stækkandi
Það eru þó ekki aðeins matarskammtarnir sem hafa stækkað á síðustu 15–20 árum heldur einnig matarílát, diskar og áhöld eins og Anna Sigríður Ólafsdóttir, lektor í næringarfræði við Kennaraháskóla Íslands bendir á.
Fyrir ekki svo löngu þótti ágætt ráð að segja fólki að fá sér aðeins einu sinni á diskinn, þá væri hættan lítil á ofáti. Þetta ráð dugar þó skammt í dag, einkum vegna þess að matardiskar hafa almennt stækkað það mikið á síðustu tuttugu árum, þeir algengustu á markaðnum um allt að 5 sm í þvermál. Slík stækkun jafngildir því að hægt sé að setja um það bil helmingi meiri mat á diskinn en áður," segir Anna Sigríður Ólafsdóttir, lektor við Kennaraháskóla Íslands.
"Það er því ef til vill gott viðmið, sérstaklega ef diskarnir eru stórir, að fylla hann ekki og fá sér oftast aðeins minna en maður býst við hafa lyst á. Síðan er gott að staldra við eftir fyrsta skammt og kanna hvort seddutilfinningin sé farin að gera vart við sig."
Uppskriftir eru heldur ekki lengur þær sömu og áður að sögn næringarfræðingsins. "Í nýjum matreiðslubókum er líka gert ráð fyrir að uppskrift dugi fyrir færri einstaklinga en áður eða þá uppskriftin stækkuð í takt við þær skammtastærðir sem nú eru við lýði."
Hvernig er hægt að meta eðlilega skammtastærð?
|
|
|
|
| Meira rúmmál Dæmi um breytileikann í glasastærðum. 5 dl, 3 dl, 2dl og 1,5 dl. Notum stóru glösin fyrir vatnið en þau litlu fyrir orkuríkari drykki. | Stærra flatarmál Borðbúnaður hefur líka stækkað. Rannsóknir sýna að meðal matar diskurinn er í dag um 5 sm stærri að þvermáli en fyrir [um] 20 árum síðan. Miðað við algengar diskastærðir jafnast það á við 50% stærra flat armál og þar af leiðandi mögu leikann á helmingi stærri skammti. | Skammtur = stykki? Brauðsneiðar voru árið 1990 um 30 g stykkið en algeng stærð í dag er um 45 g. Tvær brauðsneiðar í dag eru því á við þrjár í fyrri tíð og kaloríurnar sem koma úr brauristinni verða 220 í stað 150 kkal áður. |
|
|
|
|
|
Með mælitæki við höndina! Lófinn er á stærð við 100 g af kjöti eða fiski Breytileikinn í handastærð er auðvitað nokkur milli manna . . . |
. . . en ef við hugsum okkur hnefann sem hæfilegan fyrir meðlæti og lófann fyrir fisk- og kjötbitann, þá má hafa í huga að stærri höndum fylgir almennt stærri líkami sem má oftast við meiri mat. | Framan af þumli er á við teskeið (5 ml) en þumallinn í heild á við mat skeið (15 ml) Hnefinn er um það bil eins og bolli (2-2,5 dl) |
Eitt stykki ekki sama og einn skammtur
Næringarfræðingurinn segir að heppilegra sé að bera fram stóra snúða og kleinur í bitum en einn biti getur þá verið einn skammtur í stað þess að borða heilan snúð eða kleinu. "Við verðum einfaldlega að leifa matnum, séu skammtarnir of stórir, geyma hluta hans eða deila honum með öðrum. Önnur einföld ráð eru að setja minni skeið í sykurkarið og feitu sósuna. Margir hafa vanið sig á að fá sér alltaf tvær sykurskeiðar út á grjónagrautinn og skiptir þá engu hvort um er að ræða te- eða matskeið. Með minni skeið fer minni sykur út á grautinn. Á sama hátt er um að gera að setja sem stærsta skeið í grænmetisskálina, þá eru meiri líkur á að meira grænmeti sé borðað."
Í hnotskurn
- Hugsun fólks er of fastbundin við að eitt stykki sé jafnt og einn skammtur. Því þarf að breyta því skammtastærðir hafa breyst og stækkað. Fólk þarf að endurmeta skammtastærðir og læra nýjar aðferðir til þess að borða hóflega.
- Matarílát eins og diskar og glös hafa stækkað síðustu 15–20 ár sem líka eykur magn matarins sem við skömmtum okkur. Ósjálfrátt setjum við meiri mat á stærri diska og meiri vökva í hærri og breiðari glös.
- Uppskriftir í nýjum matreiðslubókum hafa líka stækkað. Þar er gert ráð fyrir að uppskrift dugi fyrir færri einstaklinga en áður eða uppskriftir stækkaðar í takt við þær skammtastærðir sem nú eru við lýði.