Hugum að geðheilsu (eða líðan) barnanna okkar um jólin
„Bráðum koma blessuð jólin, börnin fara að hlakka til“ segir í þekktu jólakvæði og sem betur fer hlakka flest börn til jólanna. Nú er sá tími þegar samfélagið er á ferð og flugi og jólaundirbúningurinn að ná hámarki sínu. Við fullorðna fólkið reynum flest hvað við getum til þess að gera þennan tíma sem skemmtilegastan. Það er verið að baka, föndra, kaupa, skreyta og gleðjast með vinnufélögum, vinum og vandamönnum.
Eitt af því sem einkennt hefur jólin fyrir börn sem fullorðna eru jólasiðirnir. Sama skrautið, sami maturinn, sömu sætin við jólaborðið, sömu smákökurnar, sömu fjölskylduboðin og sömu jólaskemmtanirnar svo eitthvað sé nefnt. Þessir föstu liðir eins og venjulega eru það besta við jólin að margra mati, þó svo að sumum geti þótt ágætt að bregða út af vananum öðru hvoru.
Auðveldum börnum breytingar
Börn eru sérstaklega fastheldin á jólasiði, það munum við fullorðna fólkið frá því að við vorum sjálf á barnsaldri. Á íslenskum heimilum veldur undirbúningur jólanna oft annasömum tímum og þeim fylgir gjarnan óróleiki og streita, sem ung börn eru mjög næm fyrir, en einnig getur margt hafa breyst frá því á síðustu jólum í lífi barnanna og þeirra nánustu af ýmsum ástæðum. Mörgum börnum finnst jólin erfið vegna breytinga sem orðið hafa á fjölskylduhögum þeirra, s.s. vegna skilnaðar (sambúðarslita) foreldra og þeirri staðreynd að fjölskyldan býr nú ekki lengur saman eins og um síðustu jól. Einnig gætu þau hafa orðið fyrir ástvina- eða vinamissi og því er ekkert eins og áður. Allar breytingar eða missir geta raskað tilveru ungra barna.
Börn vilja hafa stöðugleika og reglu á hlutunum, það veitir þeim öryggiskennd. Skilnaður foreldra getur verið barni mikið áfall og í kjölfarið getur það orðið áhyggjufullt, reitt og vantreyst öllu og öllum. Einkenni og viðbrögð barna geta þó verið mismunandi og fer það eftir því á hvaða aldri og þroskaskeiði þau eru. Mörg hafa tilhneigingu til að taka mikla ábyrgð á líðan foreldranna, bæði þess foreldris sem það býr hjá og þess sem er flutt burt. Einnig reyna þau oft á tíðum að fá foreldrana til að taka saman aftur og reyna að miðla málum. Mikilvægt er að fullvissa barnið um að það beri enga ábyrgð á skilnaði foreldra sinna. Vert er einnig að hafa í huga að ef foreldrarnir sýna sjálfir sínar eigin tilfinningar þá hjálpa þeir börnunum að segja hvernig þeim líður og minnka hættuna á að þau loki sig af með einmanakennd og söknuð sem kemur oftast upp.
Hvað vill barnið?
Þegar um skilnað er að ræða koma foreldrarnir sér oftast saman um hvar barnið skuli vera yfir jól og áramót. Vert er að hafa í huga að þó ákvörðunin sé tekin í sátt og samlyndi foreldranna sjálfra þarf niðurstaðan ekki að vera sú besta að mati barnsins. Þess vegna er mikilvægt að foreldrar hlusti á langanir og vilja barna sinna og virði þær eins og kostur er þó svo að barnið kjósi annað en foreldrarnir hafa í huga. Það að vilja t.d. vera hjá einu foreldri segir ekki endilega að það vilji ekki vera hjá hinu foreldrinu. Mikilvægt er að setja börnin ekki í þá erfiðu stöðu að spyrja ,,Hvers vegna viltu ekki vera hjá mér um jólin?“. Slík spurning foreldris gæti valdið óþarfa kvíða og sektarkennd hjá barninu. Tillitsemi og skilningur foreldra og ættingja skiptir þess vegna sköpum fyrir barnið og mikilvægt er að gefa því tækifæri til að tala um aðstæður sínar, líðan og tilfinningar og setja það ekki í þá stöðu að velja á milli foreldranna.
Vonandi verða jólin og áramótin sem flestum gleðileg og til þess fallin að efla fjölskyldu- og vinabönd og bjartsýni á nýju ári.
Höfundur:
Guðrún Guðmundsdóttir, hjúkrunarfræðingur M.Sc
Verkefnastjóri Geðræktar hjá Lýðheilsustöð