Lýðheilsustöð og sveitarfélögin vinna að útbreyðslu geðheilsuverkefna

- Viðtal við Guðrúnu Guðmundssdóttur verkefnastjóra Geðræktar sem birtist í Sveitarstjórnarmálum á árinu 2005.

Gerðir hafa verið sérstakir segulplattar með Geðorðunum tíu sem ætlaðir eru til festinga á ísskápa, og aðra hluti á heimilum landsmanna. Lýðheilsustöð og sveitarfélögin í landinu munu dreifa plöttunum til almennings fyrir næstu jól en alls hafa verið gerðir 110 þúsund plattar eða álíka margir og heimilin í landinu. Guðrún Guðmundsdóttir, hjúkrumarfræðingur hjá Lýðheilsustöð og verkefnisstjóri Geðræktar, segir að í lok september hafi verið búið að panta um helming þessara platta sem nefndir hafa verið jólagjöf Lýðheilsustöðvar og sveitarfélaganna til heimilanna í landinu.

Sést sjaldnast utan á fólki

Talið berst að geðrækt sem Guðrún segir dregið af enska hugtakinu „mental health promotion” sem þýði í raun allt sem gert er til þess að hlú að geðheilsu fólks. Sjaldnast beri fólk vanda af geðrænum toga utan á sér. Það sjáist ekki utan á líkamanum þótt eitthvað ami að sálinni. Með ýmsum upplýsingum og aðgerðum megi þó nálgast þennan vanda og hjálpa fólki til að takst á við hann. „Geðrækt er bara einn þáttur alhliða eflingar heilsu fólks sem snýst um að beina sjónum að heilbrigði og því hvernig megi styrkja eigin heilsu og annarra. Með geðræktarhugtakinu er sérstaklega verið að leggja áherslu á hversu geðheilsan er mikilvægur þáttur í almennu heilsufari. Við verðum að vera minnug þess að það er engin heilsa án geðheilsu og forsenda hennar er fyrst og fremst sú að fólk viti vel um andlega líðan sína og þá þætti sem geta geta haft áhrif á hana.”

Til allra heimila

En hver eru Geðorðin tíu. Fela þau sérstakan boðskap í sér eða eru þau leiðbeiningar um hvernig við eigum að hegða okkur? “Geðorðin eru tíu setningar sem hver um sig á að minna okkur á hvernig við getum eflt geðheilsuna á auðveldan hátt. Þetta eru einskonar daglegar áminningar, byggðar á eiginleikum sem taldir eru einkennandi fyrir þá sem búa við velgengni í lífinu. Þeir sem tileinka sér að lifa í samræmi við boðskap geðorðanna eru líklegri til þess að búa við hamingju og velferð í lífi sínu en aðrir,” segir Guðrún. Hún segir að innihald geðorðanna sé forsenda fyrir því að ákveðið hafi verið að ráðast í útgáfu þeirra með þessum hætti og fá sveitarfélögin í landinu í lið með Lýðheilsustöð til þess að koma þeim á framfæri við landsmenn.

Auk þess sem geðorðaplöttunum verður dreift til heimila í landinu birtast geðorðin í auglýsingum, m.a. á 74 strætisvögnum sem aka um á höfuðborgarsvæðinu eins og mátt hefur sjá að undanförnu. Þá hefur Morgunblaðið birt pistla og greinar á laugardögum þar sem einstaklingar úr íslensku samfélagi hafa tekið eitt geðorð fyrir og fjalla um innihald þess frá eigin sjónarhorni.

Hlutir sem kalla fram góðar minningar

Í tengslum við útgáfu Geðorðanna tíu stendur Lýðheilsustöð fyrir útgáfu á því sem kallað er Geðræktarkassinn. Höfundur hans er Elín Ebba Ásmundsdóttir iðjuþjálfi. Guðrún segir það verfkefni bæði ætlað börnum og fullroðnum. “Þetta verkefni byggir á hlutum sem varðveita góðar og persónulegar minningar fólks. Elín Ebba hefur sagt frá því hvernig hugmyndin um geðræktarkassanum varð til. Hún kvaðst hafa heyrt af heimili þar sem heimilisfaðirinn féll frá fyrir aldur fram og eiginkonan stóð ein eftir með mörg börn. Við þennan atburð hafi heimilið leystst upp og fjölskyldan tvístrast þótt ekki væri nema um tíma. Þegar fyrirsjáanlegt var að svo myndi fara hafi konan útbúið lítinn kassa handa hverju barni og sett í hann hluti sem héldu minningunni um fjölskylduna lifandi og þar með voninni um að þau myndu sameinast aftur sem varð. Í framhaldi af þessari frásögn hafi Elín Ebba farið að velta því fyrir sér hvort þessi hugmynd væri ekki nýtanleg enn þann dag í dag og þannig varð geðræktarkassinn til. Mér finnst hugmynd Elínar Ebbu um að hafa slíkan kassa á hverju heimili mjög góð. Hver og einn getur útbúið sér sinn eigin kassa eða fjölskyldukassa og sett í hann hluti sem vekja upp góðar hugsanir og minningar. Fólk getur síðan leitað í kassann, skoðað innihald hans og rifjað upp þá atburði eða minningar sem hlutirnir í honum kalla fram. Þetta getur verið góð lausn eftir erfiðan dag eða þegar ótti, hvíði, leiði eða einmannaleiki sækir að fólki.”

Teiknimyndasaga um skordýr

Að undanförnu hefur talsvert verið rætt um geðheilbrigði barna og nú er Lýðheilsustöð að vinna að sérstöku verkefni sem ætlað er börnum. Í hverju er það fólgið? „Hér er um að ræða mjög einfalda aðferð til að kenna börnum að kljást á eigin spýtur við vandamál og andstreymi. Hugmyndafræðin á bak við þetta verekfni eða „Vini Zippýs” eins og það er kallað er sú að kenna ungum börnum að takast á við erfiðleika sem þau kunna að standa frammi fyrir, bæði á unglingsárum og einnig síðar á lífsleiðinni. Námsefnið er byggt upp í kringum teiknimyndapersónuna Zippý sem er skordýr og á hóp af ungum börnum að vinum.

Sögurnar um Zippý eru myndskreyttar með björtum og líflegum myndum og hverri sögu fylgja mismunandi verkefni sem börnin vinna. Í þessum verkefnum er leitast við að fjalla um mál á borð við vináttu, samskipti, einmanaleika, einelti, sorg og missi og eiga að kenna börnum að mæta og takast á við erfiðleika sem kunna að koma upp í daglegu lífi þeirra og einnig að tala við aðra um tilfiningar sínar. Þá er börnum kennt að aðstoða aðra sem líður illa og eiga í erfiðleikum með að takast á við tilfinningarleg vandamál. “

Tilraunakennt í vetur

Guðrún segir að nú sé búið sé að þýða þetta námsefnið úr ensku og ætlunin að prufa það í tveimur grunnskólun og einum leikskóla á höfuðborgarsvæðinu í vetur. Síðan þurfi e.t.v. að endurskoða það eitthvað í ljósi fenginnar reynslu og aðlaga betur að íslenskum aðstæðum en í framhaldi þess sé ætlunin að leita til skóla á landsbyggðinni um tilraunakennslu.

Verkefnið „Vinir Zippýs” var upphaflega þróað sem forvarnarverekfni gegn sjálfsvígum en er að sögn Guðrúnar betur lýst sem forvarnarverkefni á sviði geðheilsu og geðræktar fyrir sex til sjö ára börn. Það var fyrst prófað í Danmörku og í Litháen með góðum árangri á árunum 1998 og 1999 og síðan áfram á næstu árum. Efnið hefur einnig verið prófað í nokkrum löndum bæði í Evrópu, vestanhafs og á Indlandi.

Nánari upplýsingar um ofangreind verkefni má finna á heimasíðu Lýðheilsustöðvar og á

http://www.partnershipforchildren.org

Viðtalið birtist í Sveitarstjórnarmálum á árinu 2005.

Senda grein