Geðrækt þegar aldurinn færist yfir

Geðrækt er heilsuefling - Það er engin heilsa án geðheilsu

Hvað er streita?

Streita er aðlögunarviðbrögð – öryggis- eða neyðarkerfi líkamans. Þannig er streita upp að vissu marki jákvæð. Hægt er að halda því fram að líf án álags í einhverju formi fyrirfinnst ekki og að líf án nokkurra áreita væri leiðinlegt. Hins vegar geta aðstæður sem einkennast af of miklu álagi haft alvarlegar afleiðingar á andlega og líkamlega heilsu. Oft getum við haft áhrif á hvernig við bregðumst við mismunandi aðstæðum. Við þurfum því að vita hvað það er sem ógnar heilsu okkar, m.a. með því að þekkja takmörk okkar og bjargráð við streitu og nýta okkur þá vitneskju. Ef við viljum að okkur líði betur þá verðum við að gera okkur grein fyrir því að hugsanir okkar og viðhorf stjórna því hvernig okkur líður— ekki ytri atburðir.

Jákvæðar og neikvæðar hugsanir

Neikvæðar hugsanir koma oftast nær óboðnar. Þær skjóta upp kollinum án fyrirhafnar en það þarf að hafa fyrir því að draga úr þeim. Þrátt fyrir að okkur finnist að allar hugsanir okkar eigi rétt á sér, þá er sannleikurinn sá að flest allar neikvæðar hugsanir eru á skjön við raunveruleikann. Tekið skal fram að sumar neikvæðar hugsanir eiga þó rétt á sér og eru þær fullkomlega eðlileg viðbrögð við aðstæðum sem ekki verður við ráðið. Hér má nefna að eðlilegt er að hafa áhyggjur ef ástvinur er mjög veikur. Hinsvegar er það svo að ef hugur okkar er jákvæður þá er hann mun líklegri til að fara strax af stað með að finna mögulegar leiðir til að reyna að takast á við erfiðleika sem steðja að.

Geðorðin 10

Geðorðin 10 eru tíu setningar sem minna okkur á hvað við getum sjálf gert daglega til að efla geðheilsuna. Geðorðin eru byggð á eiginleikum sem taldir eru einkenna þá sem búa við velgengni í lífinu - og þeir sem tileinka sér að lifa í samræmi við boðskap geðorðanna eru líklegri til að búa við hamingju og velferð í sínu lífi. Fyrsta geðorðið „Hugsaðu jákvætt” er undirstaða vellíðunar því án jákvæðra hugsana er engin vellíðan. Þeir sem eru undir miklu álagi eiga oft erfitt með að kalla fram jákvæðar hugsanir. Hjálplegt er að gera sér grein fyrir því að það eru hugsanirnar sem eru neikvæðar en ekki öll tilveran. Mikilvægt er fyrir hvern og einn að þekkja hvað það er sem kallar fram jákvæðar hugsanir og þá um leið hvað veiti vellíðan.

Hlutir sem kalla fram góðar minningar

Gott er að gera þetta á markvissan hátt og grípa til þess þegar vanlíðan færist yfir. Þar kemur Geðræktarkassinn að góðum notum. En hann er í raun jafn nauðsynlegur á hverju heimili og sjúkrakassi.  Fyrirmyndin að kassanum eru ráð konu nokkurrar sem um aldamótin missti mann sinn frá tíu börnum þeirra. Hún þurfti að láta frá sér átta elstu börnin og að skilnaði útbjó hún kassa handa hverju og einu þeirra sem hún setti í hluti sem höfðu mikið persónulegt gildi fyrir þau. Í suma kassana setti hún klúta sína, sem báru með sér lykt af henni, leikföng og annað smálegt. Börnin áttu að nota kassana ef þeim liði illa og draga þaðan upp fallegar minningar og minnast um leið loforðs móður þeirra um að fjölskyldan myndi sameinast aftur þótt síðar yrði. Það gekk eftir að lokum. Þessi hugmynd er alveg stórgóð og á erindi til allra. Þannig er upplagt að safna hlutum í kassa sem vekja gleði og góðar minningar og nota meðvitað til að láta sér líða vel. Þetta geta verið ýmsir hlutir, s.s. uppáhalds myndband, geisladiskur, bók og ljósmyndir eða bara hvað sem er sem tengist jákvæðum og góðum tilfinningum. Svo má leita í kassann þegar neikvæðar hugsanir skjóta upp kollinum, t.d. eftir erfiðan dag, rifrildi eða skammir, þegar okkur leiðist, við erum einmana eða vantar stuðning.

Geðræktarkassi í tækifærisgjöf

Margir hafa það fyrir sið að útbúa sjálfir gjafir fyrir vini og ættingja. hin ýmsu tækifæri. Upplagt er að gefa sínum nánustu Geðræktarkassa. Útbúa má kassann á ýmsa vegu. Skera hann út í tré, nota skókassa og líma á hann myndir eða mála á hann falleg blóm eða landslag, skreyta með greinum, laufum eða blómum úr íslenskri náttúru, hekla eða prjóna utanum hann og margt fleira. Hér er það hugmyndaflugið sem ræður. Þannig er hægt að útbúa á einfaldan hátt fallega, persónulega gjöf sem yljar viðtakandanum meira en margir aðrir og dýrari hlutir.

Að lokum; kjörið er að venja sig á að byrja hvern dag á því að hugsa jákvætt um lífið og tilveruna og vera meðvitaður um þau forréttindi sem fylgja því að fá að líta nýjan dag. Það er aldeilis ekki sjálfgefið. 

Það er gott veganesti fyrir daginn

Höfundur:

Guðrún Guðmundsdóttir

verkefnisstjóri Geðræktar hjá Lýðheilsustöð..

Greinin birtist í Málefni aldraðra 1. tbl. 2006

Senda grein