Sjálfsmynd

- myndin sem hefur áhrif á kynlíf, klæðaburð og makaval -

Allt sem sagt hefur verið um okkur og allar athugasemdir sem við höfum tekið til okkar í gegnum lífið bæði jákvæðar og neikvæðar hafa áhrif á þessa mynd. Hvort sem þessi mynd er raunhæf eða ekki þá leiðir hún okkur í gegnum daglegt líf og hefur áhrif á ákvarðanatökur okkur frá því að velja föt á morgnana til starfsframa og makavals.

Góð sjálfsmynd er mikilvægur þáttur í því að lifa góðu lífi. Manneskja með góða sjálfsmynd er sjálfsörugg og viss um sína stöðu í lífinu og hefur jákvæða afstöðu til lífsins. Ef við þekkjum okkur vel og vitum hvað við viljum og hvað við getum, eigum við mesta möguleika á að ná árangri og líða vel.

Í mörgum sjálfhjálparbókum er hægt að finna ráð til að bæta sjálfsmyndina sem flokkast frekar undir skyndilausnir en varanlega lausn. Dæmi um skyndilausn eru ráðleggingar um að byrja daginn á því að standa fyrir framan spegil og segja tuttugu sinnum ,,ég er frábær” eða skrifa niður jákvæðar staðhæfingar um sig á blað og koma þeim fyrir þar sem maður á auðvelt með að koma auga á þær. Í sumum bókum er gengið svo langt að mælast til þess að þú takir þessar staðhæfingar upp og hlustir á þær nógu oft, jafnvel á nóttunni líka.

Margir sérfræðingar telja þessa aðferð ekki mjög hjálplega. Að breyta því hvað okkur finnst um okkur sjálf er mun flóknara. Sjálfsmynd byggir á tveimur þáttum, annars vegar mati okkar á því hversu viðkunnanleg og elskuleg við erum og hins vegar mati okkar á því hversu hæf við erum í vinnu og á öðrum sviðum sem krefjast hæfileika og færni. Þetta mat okkar byggjum við á því sem við höfum heyrt frá fólkinu í kringum okkur, foreldrum, kennurum, yfirmönnum, systkinum, vinum og maka. Þeirra álit á okkur bæði gott og slæmt heldur áfram að hafa áhrif á hvernig við skynjum okkur sjálf allt lífið. Jafnvel þó við endurtökum jákvæðar yfirlýsingar um okkur sjálf, hefur það ekki mikil áhrif. Vegna þess hve lítil áhrif þetta hefur getur verið að niðurstaðan eftir slíka tilraun verði vonbrigði sem leiðir til verri sjálfsmyndar í stað þess að bæta hana.

Fólk með slæma sjálfsmynd er líka ólíklegra til að trúa jákvæðum yfirlýsingum um sjálft sig. Rannsóknir Roberts Josephs doktors í sálfræði sýna að þeir sem hafa lélega sjálfsmynd trúi ekki staðhæfingunum því þeir meti eigin skoðun ekki mjög hátt. Í ljós kom að þeir sem hafa góða sjálfsmynd gátu hrósað sér fyrir að leysa ákveðin vandamál á meðan þeir sem höfðu slæma sjálfsmynd urðu að heyra hrós frá öðrum til að taka mark á því.

Til að breyta sjálfsmyndinni er mikilvægt að breyta því sem hún byggir á, sem eru viðbrögð fólksins í kringum þig. Ef þú ert í kringum fólk sem hefur neikvæð áhrif á sjálfsmyndina þína væri ráð að reyna að breyta því hvernig þetta fólk kemur fram við þig með því að vera ákveðnari með þitt eða þá að breyta því hverja þú hefur samskipti við. Ef vinnufélagar þínir gera lítið úr þér skaltu krefjast meiri virðingar og ef til vill líta í eigin barm og athuga hvort þú getir unnið vinnuna þína betur. Ef ekkert af þessu virkar má íhuga hvort rétt væri að skipta um vinnu.

Góð sjálfsmynd er ekki fyrir fáa útvalda, allir eiga að geta byggt upp góða sjálfsmynd en það gerist ekki á einni nóttu. Til að þróa með sér góða sjálfsmynd þarf einstaklingur að geta tekist á við erfiðleika á uppbyggjandi hátt, finna styrkleika sína og þekkja veikleika, gera hæfilegar kröfur til sín til að ná sátt við sig og lífið.

Leiðin að bættri sjálfsmynd:

Skyndilausnir:

• Standa fyrir framan spegilinn á hverjum morgni og segja 20 sinnum “ég er frábær”
• Skrifa jákvæðar staðhæfingar um þig á blað og hengja þær upp þar sem þú kemur auðveldlega auga á þær

Vænlegra til árangurs:

• Ekki gera lítið úr þér og ekki leyfa öðrum að gera lítið úr þér
• Hættu að umgangast fólk sem gerir lítið úr þér
• Vertu í kringum fólk sem finnst mikið til þín koma eins og þú ert og segir þér frá því
• Gerðu þitt besta til að standast væntingar þeirra sem kunna að meta þig
• Sýndu þolinmæði því í sjálfsmyndina fléttast öll samskipti þín við aðra á lífsleiðinni og henni er ekki hægt að breyta á einni nóttu

Á sama hátt og aðrir geta haft áhrif á sjálfsmynd okkar getum við haft áhrif á það hvernig fólkið í kringum okkur upplifir sjálft sig. Við getum styrkt sjálfsmynd þeirra sem við umgöngumst með því að hrósa þeim fyrir það sem þau gera vel og vanda til við gagnrýni. Ef finna þarf að verkum annarrar manneskju er mikilvægt að beina orðum sínum að verkum hennar en ekki persónunni. Þetta á bæði við í uppeldi á börnum sem og milli fullorðinna. Að segja við barna að það sé óþekkt, frekja eða sóði hefur verri afleiðingar en ef athugasemdunum er beint að því sem betur má fara eins og....

•  Þú getur haft áhrif á líðan þína
• Samviskubit ýtir undir vanlíðan
• Niðurrifs gagnrýni er aldrei hjálpleg
• Fullkomnunarárátta kemur í veg fyrir vellíðan
• Meðvirkni kemur í veg fyrir vellíðan
• Þú getur ekki borið ábyrgð á öllu í kringum þig
• Lærðu af mistökum í stað þess að refsa þér fyrir þau
• Að þóknast öðrum getur tekið mikla orku
• Ótti og hræðsla eru ekki góð hvatning
• Reyndu að líta á glasið hálf fullt frekar en hálf tómt
• Temdu þér að fyrirgefa og gleyma – þín vegna
• Hafðu trú á þér!

Mundu að það er enginn annar en þú sem berð ábyrgð á lífi þínu. Það er enginn annar en þú sem þarft að vera með þér allan sólarhringinn og ef þú reynir ekki að sjá jákvæðu hliðarnar þínar þá er erfitt að ætlast til þess að aðrir geri það.  

Hamingja þín eða óhamingja veltur á þér, hvernig þú kemur fram við þig og hvernig þú túlkar umhverfi þitt. Þess vegna getur enginn unnið þessa vinnu nema þú, en þú getur svo sannarlega fengið faglega aðstoð við það ef þú óskar eftir því. Það er styrkleiki að leita sér aðstoðar.

Það skiptir máli hvernig við lítum út í eigin augum og annarra, hvort sem okkur líkar það betur eða verr

Góð sjálfsmynd felst í því að vera jákvæður og bera virðingu fyrir kostum sínum og göllum. Ákveðnum atriðum getum við ekki breytt og það eru takmörk fyrir því hvað við getum framkvæmt. Stundum er það vegna þess að okkur skortir sérhæfða hæfileika, peninga eða áhuga og vilja . Til að geta framkvæmt það okkur langar verðum við að hafa trú á því sjálf. Fólk með góða sjálfsmynd hugsar á uppbyggjandi hátt um kosti sína og galla og stefnir að því að byggja sjálft sig upp í stað þess að brjóta sig niður. Enginn okkar er fullkominn og við eigum ekki að ætlast til þess af okkur. Ef við sækjumst eftir fullkomnun verðum við aldrei sátt.

Með öðrum orðum:

Stattu við þitt. Þú skalt umgangast fólk sem metur þig að verðleikum og segir þér frá því. Gerðu þitt besta til að standast væntingar þeirra. Síðast en ekki síst, sýndu þolinmæði. Í sjálfsmyndina fléttast öll samskipti því við aðra álífsleiðinni og henni er ekki hægt að breyta á einni nóttu.

• Stattu við þitt
• Þekktu kosti þína og galla
• Lærðu að meta þig að verðleikum og veldu fólk í kringum þig sem gerir það líka
• Gerðu þitt besta til að standast eigin væntingar
• Sýndu þolinmæði
• Ekki einblína of mikið á það sem liðið er, samviskubit hjálpar aldrei heldur tekur bara orku og dregur úr manni kjarkinn. Því liðna verður ekki breytt, en hægt er að læra af því sem miður fór og reyna að koma í veg fyrir að slíkt komi fyrir aftur.

Sjálfsmyndin er ekki meðfædd en hún byrjar að mótast við fæðingu og er í mótun til æviloka. Barn sem fær mikla snertingu, hlýju og jákvæða athygli mótar þá tilfinningu að það skipti máli meðan barn sem er vanrækt upplifir hið gagnstæða. Líkja má sjálfsmyndinni við málverk sem málað er af okkur í samvinnu við þá sem við umgöngumst. Þær manneskjur sem við berum mesta virðingu fyrir og skipta okkur mestu máli hafa sterkari áhrif á heildarmyndina en aðrir. Þannig á sá sem stendur okkur næst auðvelt bæði með að styrkja og veikja myndina okkar.

Einfaldasta sjálfsmyndaprófið er líklega spurningin um hversu sátt við erum. Ef við erum sátt við okkur sjálf og lífið er líklegt að sjálfsmyndin sé góð. Ef við erum ekki sátt má byrja að skoða hvað við getum gert til að ná betri sátt og þá ef til vill íhuga hvort við séum að gera raunhæfar kröfur til okkar. Óraunhæfar kröfur geta líka komið frá öðrum en okkur sjálfum, eins og vinum, fjölskyldu, vinnufélögum eða samfélaginu. Til að geta náð því að líða vel með okkur sjálf er mikilvægt að reyna að hafa þessar kröfur raunhæfar þannig að við eigum möguleika á að ná uppfylla þær, annars náum við aldrei sátt.

Höfundur:

Dóra Guðrún Guðmundsdóttir
Verkefnastjóri hjá Lýðheilsustöð

Birtist í Ísafold í desember 2006

Senda grein