Ársskýrsla Árvekni 1999

22.3.2004

Ársskýrsla 1999

Verkefnisstjórn starfar samkvæmt skipunarbréfi, en þar segir m.a. að henni sé ætlað að efla og samhæfa aðgerðir þeirra sem þegar vinna að slysavörnum barna og unglinga, tryggja tengsl við ýmsar opinberar stofnanir, sveitarfélög, félagasamtök og faghópa og skilgreina á hverra ábyrgð hvers konar aðgerðir í forvörnum eru. Í þessu skyni verður reynt að bæta skráningu barna- og unglingaslysa, skilgreina brýnustu verkefni og leiðir til úrbóta og samhæfa aðgerðir til fræðslu og forvarna. Einnig verður veitt ráðgjöf um slysavarnir þessa aldurshóps og tekið við ábendingum um slysagildrur og tilkynningum um slys. Til verkefnisins er veitt af fjárlögum sjö milljónum króna á ári í þrjú ár, 1999 til 2001.

Verkefnisstjórn

Í verkefnisstjórn um slysavarnir barna og unglinga sitja eftirtalin samkvæmt tilnefningu sex ráðuneyta
og Sambands íslenskra sveitarfélaga:
Ólafur Gísli Jónsson, formaður Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti
Birna Hreiðarsdóttir Viðskipta- og iðnaðarráðuneyti
Bragi Guðbrandsson Félagsmálaráðuneyti
Hrafn Hallgrímsson Umhverfisráðuneyti
Jónína Bjartmarz Menntamálaráðuneyti
María Finnsdóttir Dóms- og kirkjumálaráðuneyti
Sólveig Guðmundsdóttir Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti
Steinunn Valdís Óskarsdóttir Samband íslenskra sveitarfélaga

 Fundir verkefnisstjórnar

Verkefnisstjórn hélt 21 fund á árinu. Á árinu 1998 voru einnig haldnir nokkrir fundir til undirbúnings starfsins og ganga frá ráðningu framkvæmdastjóra. Fundir eru nú haldnir í fundarsal Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur, en skrifstofa Árverkni er þar til húsa. Mestur tími stjórnar hefur farið í að skipuleggja starfið og skilgreina brýnustu verkefni. Skipaðir voru vinnuhópar til að taka að sér afmörkuð verkefni (sjá að neðan). Undir lok ársins var starfsemin komin í fastari skorður og er ætlunin að verkefnisstjórn haldi fundi fyrsta miðvikudag hvers mánaðar að jafnaði.

Á fundi stjórnar hefur einnig verið boðið fulltrúum nokkurra aðila sem tengjast slysavörnum. Má þar nefna Sigurð Guðmundsson, landlækni, Þórhildi Líndal, umboðsmann barna, Karl Steinar Valsson, forvarnafulltrúa hjá embætti Lögreglustjórans í Reykjavík, Brynjólf Mogensen, yfirlækni slysadeildar Sjúkrahúss Reykjavíkur og Kristbjörn Óla Guðmundsson og Esther Guðmundsdóttur frá Slysavarnafélagi Íslands. 

Vinnuhópar verkefnisstjórnar

Stjórnin skipti með sér verkum og voru myndaðir fjórir vinnuhópar til að fjalla um afmarkaða málaflokka, fara yfir stöðu mála og hvar væri helst úrbóta þörf, fjalla um lög og reglugerðir sem þessu tengjast, skilgreina brýnustu aðgerðir og markmið og leiðir til að ná fram úrbótum.
 

Hópur 1. Íþróttir, skipulagðar tómstundir og frítími.
Steinunn Valdís Óskarsdóttir formaður, Bragi Guðbrandsson, Herdís L. Storgaard.
Haldnir voru tveir fundir.

Hópur 2. Umferðarmál, landbúnaðar- og vinnuslys.
María Finnsdóttir formaður, Ólafur Gísli Jónsson, Herdís L. Storgaard.
Haldnir voru fjórir fundir.

Hópur 3. Skólar, leikskólar og barnagæsla.
Jónína Bjartmarz formaður, Bragi Guðbrandsson, Herdís L. Storgaard.
Haldinn var einn fundur.

Hópur 4. Heimili, vöruöryggi, nýbyggingar og frágangur þeirra.
Birna Hreiðarsdóttir formaður, Hrafn Hallgrímsson, Herdís L. Storgaard.
Haldnir voru þrír fundir.

Hver vinnuhópur skilaði af sér niðurstöðum sem frekara starf verkefnisstjórnar og framkvæmdastjóra verður byggt á. Nokkur afmörkuð verkefni eru þegar hafin eða í þann veginn að hefjast. 

Kynning á slysavarnarátakinu Árvekni 

Auglýsingastofa var ráðin til samstarfs um að hanna merki fyrir átaksverkefnið til að auðvelda kynningu. Er ætlunin að merki Árvekni birtist á öllu efni sem frá verkefninu kemur. Einnig var prentað bréfsefni og umslög með merkinu. Í framhaldi af þessu var ritað kynningarbréf og sent til allra þingmanna og ráðherra, sveitastjórna og Sambands íslenskra sveitarfélaga, umboðsmanns barna, lögregluembætta, skóla, leikskóla, fræðsluskrifstofa, heilsugæslustöðva og barnadeilda sjúkrahúsanna. Er þessu kynningarbréfi einnig ætlað að vera upphaf að samstarfi við þessa og aðra aðila sem tengjast málefnum barna.

Prentað var kynningarspjald sem ætlað er almenningi. Á því eru upplýsingar um Árvekni, hvar verkefnið er til húsa og símanúmer. Fólki er gefinn kostur á að setja sig í samband við skrifstofu Árvekni ef það vill benda á slysagildrur eða tilkynna um slys á börnum og unglingum. Einnig er boðið upp á ráðgjöf um slysavarnir og upplýsingar um öryggismál. Kynningarspjaldinu hefur verið dreift á allar heilsugæslustöðvar landsins, barnadeildir sjúkrahúsanna og bráðamóttökur þeirra og einnig á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur.

Talsvert samstarf hefur verið við fjölmiðla á árinu. Tengist það þeim verkefnum sem unnið er að en einnig hafa blaða- og fréttamenn leitað til Árvekni í tengslum við slys eða til að leita upplýsinga þegar þeir fjalla um öryggismál barna almennt. Gott samstarf hefur verið við neytendasíðu Morgunblaðsins á árinu og hafa upplýsingar um slysavarnir og öryggismál barna verið birtar þar reglulega. Einnig hefur ritstjóri tímaritsins Uppeldis haft samband við Árvekni og leitað eftir efni um öryggismál og slysavarnir. Samið var um að slíkt efni myndi birtast í hverju blaði. Alls birtist efni frá Árvekni 5 sinnum í tímaritinu Uppeldi.

 Yfirlit yfir störf framkvæmdastjóra 

I. Fyrirlestrar um slysavarnir og kynning á Árvekni.
Talsvert er leitað til framkvæmdastjóra Árvekni varðandi fræðslu um slysavarnir og óskir um fyrirlestrahald. Á árinu 1999 var haldinn 61 fyrirlestur fyrir ýmsa hópa um slysavarnir og einnig var í nokkrum tilvikum óskað sérstaklega eftir kynningu á Árvekni. Skipting þessara fyrirlestra var sem hér segir:

Staður/markhópur Fyrirlestrar
Foreldrar og starfsfólk leikskóla 20
Foreldrar og starfsfólk grunnskóla 9
Hjúkrunarfræðingar í heilsugæslu og ungbarnaeftirliti 7
Dagmæður 5
Mömmumorgnar í kirkjum 4
Nemar í framhaldsskólum 4
Leiðbeinendur á leikjanámskeiðum 3
Annað 9
Tveir fyrirlestrar voru haldnir utan höfuðborgarsvæðins og einn erlendis. Nánari upplýsingar er að finna í fylgiskjali I.

II. Erindi sem bárust á árinu.

Margs konar erindi hafa borist skrifstofu Árvekni á árinu, bæði frá einstaklingum, félagasamtökum og opinberum aðilum. Í öllum tilvikum er reynt að sinna þessum erindum strax, leita svara við spurningum fólks eða eftir atvikum að gefa leiðbeiningar um hvert það á að snúa sér. Eitt símtal getur þannig leitt til margra annarra og stór hluti af starfi framkvæmdastjóra hefur tengst úrvinnslu slíkra erinda.

Almennt má segja að foreldrar hringi mest með spurningar um öryggi barna í bílum. Spurt er um merkingar, hvenær eigi að skipta um bílstóla o.s.frv. Einnig eru ábendingar um ófrágengna grunna algengar, svo og ábendingar um aðrar slysagildrur í umhverfinu. Talsvert er um að foreldrar hringi og segi frá slysum barna sinna og eru þetta því einatt viðkvæm samtöl. Reynt er að gefa hlutlausar upplýsingar og foreldrum yfirleitt bent á að láta gera lögregluskýrslu til að sem bestar upplýsingar séu til um slysið. Foreldrar spyrja mikið um lög og reglur um öryggismál og hvaða stofnanir beri ábyrgð ef leiktæki eða öryggistæki reynast í ólagi. Hvert símtal getur verið mjög tímafrekt, t.d. ef leita þarf upplýsinga áður en hægt er að svara viðkomandi. Í sumum tilvikum hefur þurft að leita til erlendra sérfræðinga um upplýsingar.

Algengustu aðrar hringingar eru frá aðilum sem eru að hanna húsnæði fyrir börn, einkum skóla eða leikskóla, og vanta upplýsingar um staðla og öryggisákvæði eða eru jafnvel að spyrja um ákvæði byggingareglugerðar. Þá er oft beðið um ábendingar varðandi teikningar af leikskólum, skólum eða leiksvæðum. Dæmi um önnur erindi eru hringingar frá fyrirtækjum sem vilja afla upplýsinga um reglur um merkingu vöru, hjúkrunarfræðingar eða læknar að afla sér upplýsinga um slys og slysavarnir eða tilkynna um slys, fjölmiðlar og framhaldsskólanemar að leita upplýsinga í tengslum við greinaskrif eða ritgerðir o.s.frv.

Nánara yfirlit yfir helstu erindi sem bárust skrifstofu Árvekni er að finna í fylgiskjali II. Að auki er mikið hringt til skrifstofunnar þar sem tilkynnt er um slys eða slysagildrur eða spurt um öryggismál barna. Yfirlit yfir fjölda slíkra símtala til er að finna í eftirfarandi töflu.

 

 III.  Nefndastörf.

Framkvæmdastjóri Árvekni hefur setið í eftirtöldum nefndum á vegum Árvekni. Sumar þessarra nefnda hófu störf áður en Árvekni var stofnuð. Var framkvæmdastjóri skipaður í þær sem fulltrúi Slysavarnarfélags Íslands en hefur síðan tekið áfram þátt í starfi þeirra sem fulltrúi Árvekni. Að neðan eru þessar nefndir taldar upp en nánari lýsingu á starfi þeirra er að finna í fylgiskjali III.

1. Nefnd um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar.

2. Samstarfshópur um öryggi barna í bílum.

3. Átaksverkefni á vegum Orkuveitu Reykjavíkur.

4. Samstarfshópur um skólaakstur á vegum Umboðsmanns barna.

5. Samráðshópur um öryggis- og staðlamál.

6. Öryggisnefnd íþróttahúsa.

7. Vinnuhópur um öryggi skotelda.

 

IV.  Alþjóðlegt samstarf og námsferðir.

Norræn nefnd um slysavarnir í heimahúsum.
Í byrjun janúar barst bréf frá Civilforsvaret í Svíþjóð þar sem beðið var um að sendur yrði fulltrúi á fund í janúar. Þar átti að ræða norrænt samstarf um varnir gegn heimaslysum, en ákveðið hafði verið að tileinka árið 2000 því málefni. Ætlunin er að leita eftir styrk frá norrænu ráðherranefndinni til að þýða finnskan bækling um þetta efni á hin norðurlandamálin. Þessi bæklingur yrði síðan lagður til grundvallar í áróðri og verkefnið ætti við alla aldurshópa. Einnig er ætlunin að ákveða sérstakan dag á árinu þar sem öll löndin sameiginlega verða með verkefnið í gangi. Framkvæmdastjóri sótti fundinn þar sem þessi hugmynd að verkefninu var kynnt. Leitað var eftir samstarfi við Slysavarnafélag Íslands og voru menn þar á bæ reiðubúnir að veita verkefninu forystu hér á landi. Farið verður af stað með verkefnið ef fyrrnefndur styrkur fæst, en beðið er svara frá norrænu ráðherranefndinni.

Evrópsk nefnd um öryggi leikvallatækja.
Nefndin hefur unnið að því undanfarin 7 ár að útbúa öryggisstaðla fyrir leikvallatæki. Framkvæmdarstjóri hefur átt sæti í nefndinni s.l. 4 ár og tekið þátt í gerð staðlanna. Fundur var haldinn á Íslandi 20. og 21. maí 1999. Búið er að útbúa staðla fyrir flestöll leiktæki en vinna er að hefjast vegna þeirra tækja sem enn ekki eru til staðlar fyrir.

Safe Com 3 Nord.
Þriðja norræna ráðstefnan um öryggi í umhverfinu var haldin dagana 25. til 28. ágúst hér á landi og stóð Slysavarnafélag Íslands fyrir henni. Framkvæmdarstjóri Árvekni hefur átt sæti í undirbúningsnefndum fyrri ráðstefna og var formaður nú. Ráðstefnan var vel sótt. Haldnir voru 14 fundir á árinu til undirbúnings ráðstefnunni.

Námsheimsókn framkvæmdastjóra til Bandaríkjanna.
Vikuna 15. til 19. nóvember fór framkvæmdastjóri í námsheimsókn til þriggja stofnana í Washington DC. Heimsóknin var gagnleg, miklu af bæklingum og fræðsluefni var safnað og tengsl mynduð við aðila innan þessara stofnana, sem eru eftirtaldar:

Safe Kids USA. Verkefnið hófst fyrir 10 árum og er einkaframtak styrkt af fyrirtækinu Johnson & Johnson og hefur hlotið viðurkenningu opinberra aðila í Bandaríkjunum. Á undanförnum árum hefur verið ráðinn starfsmaður verkefnisins í hvert ríki Bandríkjanna. Aðalskrifstofan hefur á sínum snærum sérfræðinga á hinum ýmsu sviðum barnaslysavarna sem fylgjast með nýjungum, útbúa bæklinga fyrir foreldra og semja leiðbeiningar sem starfsmenn víðs vegar um Bandaríkin nota í starfi sínu í sinni heimabyggð. Aðalskrifstofan í Washington hefur tekið að sér ýmis verkefni sem eru í gangi árlega, t.d. "Spennum beltin Ameríka".

U. S. Consumer Products Safety Commission. Farið var í allar deildir stofnunarinnar og yfirmenn kynntu sína deild. Má segja að ferillinn í gegnum stofnunina hafi verið sá sami og tilkynning um hættulega vöru fer. Heimsóknin var mjög vel skipulögð og sérstaklega var athyglisvert að fylgja vöru eftir sem nýbúið var að innkalla og fá upplýsingar um það ferli sem átt hafði sér stað áður en hún var kölluð af markaði. Skráning slysa vakti einnig sérstaka athygli, en stofnuninni berast mjög ítarlegar upplýsingar um slys vegna vöru frá útvöldum sjúkrahúsum.

National Highway and Traffic Safety Administration. Lýst var uppbyggingu stofnunarinnar og síðan kynntu aðilar frá hverju starfssviði verkefni sem unnið er að. Sagt var frá eftirtöldum þáttum starfseminnar: Verkefni um umferðaröryggi í umhverfinu þar sem lögreglan vinnur með frjálsum félagsamtökum, foreldrum, kennurum o. fl. að umferðaröryggismálum barna. Prófanir á búnaði og reglur um búnaðinn. Akstur yngstu ökumannanna. Ölvunarakstur og forvarnarfræðsla í skólum um málaflokkinn. Tölvudeild og skráning slysa. Hjólreiðar barna og unglinga og hjálmanotkun. Öryggi barna í bílum. Öryggi barna í sjúkrabílum. Þá var kynnt verkefni sem byrjað var á fyrir 2 árum þar sem áhersla er lögð á að fræða lögreglu og dómara um hlutverk þeirra í forvörnum. Ekki eigi að taka vægt á umferðarbrotum heldur sekta hiklaust, sama hversu lítið brotið er. Talið er að þetta hafi fækkað mjög slysum og skilað einna mestum árangri í slysavörnum á undanförnum árum.

  Niðurlag

Skýrsla þessi er fyrsta ársskýrsla Árvekni. Mestur hluti starfsins fram að þessu hefur verið nauðsynleg undirbúningsvinna. Mörg verkefni eru í deiglunni eða í þann veginn að hefjast. Ekki er skortur á viðfangsefnum og ný koma sífellt í ljós, enda eru

slysavarnir verkefni sem stöðugt þarf að sinna og tekur raunar aldrei enda. Þetta leiðir hugann að því hvað tekur við þegar þessu þriggja ára átaksverkefni, sem hlotið hefur nafnið Árvekni, lýkur. Það er stjórnvalda að taka endanlega ákvörðun um slíkt og verður ekki frekar velt vöngum yfir því að sinni.

Verkefnisstjórn og framkvæmdastjóri Árvekni þakka einstaklingum, samtökum, stofnunum og embættismönnum ánægjulega samvinnu á árinu 1999 og vonast eftir árangursríku samstarfi á komandi árum.

 

Ársskýrsla 1999  Fylgiskjöl I – III 

Fylgiskjal I

Fyrirlestrar framkvæmdastjóra Árvekni árið 1999

Janúar:

1. Fyrirlestur um slys og slysavanir barna fyrir starfsfólk á leikskólanum Funaborg, Reykjavík.

2. Fyrirlestur um slys og slysavarnir barna á Íslandi fyrir JC klúbbinn Nes.

3. Fyrirlestur um slysavarnir barna með sérstakri áherslu á yngri börn fyrir hjúkrunarfræðinga á höfuðborgarsvæðinu sem starfa við heilsugæslu.

4. Fræðsla og spjall við mæður um öryggismál lítilla barna á mömmumorgni í Neskirkju.

5. Fyrirlestur um slysahættur og slysavarnir í leikskólum fyrir starfskonur eldhúsa í leikskólum í Kópavogi.

Febrúar:

1. Kynning á Árvekni fyrir starfsfólk miðstöðvar ung- og smábarnaverndar.

2. Fyrirlestur um slysahættur og slysavarnir í leikskólum fyrir starfskonur eldhúsa í leikskólum Reykjavíkur.

3. Fyrirlestur um slysahættur og slysavarnir í leikskólum fyrir starfskonur eldhúsa í leikskólum Hafnafjarðar.

4. Fyrirlestur um slys og slysavarnir barna fyrir hjúkrunarfræðinga á Heilsugæslustöð Akureyrar og fyrir skólahjúkrunarfræðinga á Akureyri.  Ferðakostnaður var greiddur af heimamönnum.

5. Fyrirlestur um öryggi barna í leikskólum, farið var yfir hvernig skapa má öruggt umhverfi í leikskólahúsnæði. Kynning á íslenskum staðli yfir leikvallatæki á ráðstefnu fyrir heilbrigðisfulltrúa sem haldin var af Hollustuvernd ríkisins.

6. Fyrirlestur fyrir starfsfólk í leikskólum Reykjavíkur um slysavarnir í leikskólum og viðbrögð við þeim.

7. Kynning á Árvekni fyrir hjúkrunarfræðinga á heilsugæslustöð Seltjarnarness.

8. Kynning fyrir nemendur í leikskólaskor Kennaraháskólans á könnunarblaði um "öryggi barna í bílum". Ásamt Maríu Finnsdóttur, Umferðaráði.

9. Fyrirlestur um slys og slysavarnir skólabarna fyrir gangaverði í skólum í Kópavogi.

10. Fyrirlestur um slys og slysavarnir í skólum fyrir starfsfólk heilsdagsskóla í Kópavogi.

11. Fyrirlestur fyrir nýjar dagmæður á höfuðborgarsvæðinu um slysavarnir barna.

12. Fyrirlestur fyrir dagmæður á höfuðborgarsvæðinu um slys og viðbrögð við þeim.

 Apríl:

1. Fyrirlestur fyrir leikskólastjóra í Kópavogi um viðbrögð við slysum á börnum í leikskólum.

2. Fyrirlestur á Heilsuverndarstöð Reykjavíkur á opnu húsi fyrir mæður 20 ára og yngri um slysavarnir barna.

3. Fyrirlestur fyrir lyfjatækna um slys á börnum á heimilum og notkun öryggisbúnaðar.

4. Fyrirlestur um slys og slysavarnir barna fyrir starfsfólk leikskóla og grunnskóla í Bolungarvík. Farið var yfir öryggismál í skólunum og viðbrögð við slysum.  Kostnaður við ferðir var greiddur af heimamönnum.

Maí:

1. Mömmumorgunn í Grensáskirkju. Farið var yfir hættur sem tengjast sumrinu.

2. Fyrirlestur í Vesturhlíðarskóla. Farið var yfir hættur sem leynast í notuðum sprautum og nálum. Einn nemandi í skólanum hafði fundið notaða sprautu með nál og var leitað til Árvekni um hvað bæri að gera.

3. Fyrirlestur fyrir leiðbeinendur á leikjanámskeiðum hjá ÍTR. Farið var yfir öryggisreglur hjá ÍTR og undirstrikað mikilvægi þess að þeim sé framfylgt.  Fyrirlesturinn var haldinn í Gerðubergi.

4. Fyrirlestur í Þróttheimum fyrir leiðbeinendur á leikjanámskeiðum sem íþróttafélögin standa fyrir. Farið var yfir öryggisreglur, en þær eru hinar sömu og hjá ÍTR.

5. Fyrirlestur um drukknanir barna og slys á sundstöðum fyrir leiðbeinendur sem halda námskeið fyrir laugarverði.

6. Fyrirlestur fyrir leiðbeinendur á leikjanámskeiðum og sumarnámskeiðum hjá Bandalagi íslenskra skáta. Farið var yfir öryggisreglur og slysavarnir.  Reglurnar eru svipaðar reglum ÍTR.

  Ágúst:

1. Fyrirlestur fyrir starfsmenn í dægradvöl grunnskóla Kópavogs um slysavanir skólabarna.

2. Fyrirlestur um slysavanir leikskólabarna og öryggi í leikskólum fyrir nemendur í fjarnámi í leikskólaskor Kennaraháskólans.

3. Kynning á Árvekni fyrir sænska hjúkrunarfræðinga sem voru í námsheimsókn á vegum Rauða Kross Íslands.

4. Fyrirlestur um drukknanir íslenskra barna á ráðstefnunni á Safe Com Nord 3 sem haldin var á Íslandi. Kynnt var nýleg íslensk rannsókn og hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar hérlendis til að koma í veg fyrir drukknanir barna.

5. Tveir fyrirlestar fyrir kennara og aðra starfsmenn Árbæjarskóla um slysavarnir í skólum, viðbrögð við slysum og skráningu slysa.

6. Fyrirlestur fyrir starfsfólk leikskólans í Arnarsmára um slysavarnir í leikskólum.

September:

1. Fyrirlestur um slysavarnir leikskólabarna fyrir foreldra barna í leikskólanum Arnarsmára.

2. Fyrirlestur fyrir kennara og aðra starfmenn Flataskóla um slys í skólum og viðbrögð við þeim.

3. Fyrirlestur fyrir starfsfólk í leikskólanum Fögrubrekku um slys á börnum í leikskólum og viðbrögð við slysum.

4. Fyrirlestur fyrir foreldra barna í leikskólanum Fögrubrekku um slysavarna leikskólabarna.

5. Fyrirlestur um slys á börnum fyrir Tvíburafélagið.

6. Kynning á nýjum öryggisreglum fyrir leikskólastjórum í Kópavogi.

7. Fyrirlestur fyrir starfsfólk í leikskólanum Smárahvammi um slys á börnum í leikskólum og viðbrögð við slysum.

8. Fyrirlestur fyrir foreldra barna í leikskólanum Smárahvammi um slysavarnir leikskólabarna.

9. Fyrirlestur á námskeiði fyrir foreldra barna sem eru að hefja skólagöngu í Ölduselsskóla um slysavarnir barna.

10. Fyrirlestur fyrir starfsfólk í leikskólanum Dal um slys á börnum í leikskólum og viðbrögð við slysum.

11. Fyrirlestur fyrir foreldra barna í leikskólanum Dal um slysavarnir leikskólabarna.

Október:

1. Fyrirlestur um drukknanatíðni íslenskra barna og forvanir gegn drukknunum. Kynning á íslenskum öryggisreglum fyrir sundstaði. Fyrirlesturinn var haldin í Stokkhólmi á  landsráðstefnu sem haldin var af SLS ( ) um öryggi barna á sundstöðum. Kostnaður við ferðir og uppihald var greidd af SLS.

2. Fyrirlestur fyrir hjúkrunarfræðinga á heilsugæslustöðum um slysavarnir barna.

3. Fyrirlestur fyrir starfsfólk á leikskólanum Bakkaborg um slysavarnir á leikskólum og viðbrögð við slysum.

4. Fyrirlestur fyrir nýjar dagmæður í Reykjavík um slys á börnum í heimahúsum og viðbrögð við þeim.

5. Fyrirlestur um skólaslys og forvarnir fyrir umsjónarmenn í Grunnskólum Reykjavíkur. Fyrirlesturinn var hluti af námskeiði sem þessir aðilar sóttu og var haldinn á vegum Fræðslumiðstöðvar Reykjavíkur.

6. Fyrirlestur í Fjölbrautarskólanum við Ármúla fyrir sjúkraliðanema um slys á börnum.

7. Fyrirlestur á mömmumorgni í Dómkirkjunni.

Nóvember:

1. Fyrirlestur fyrir starfsfólk gæsluvalla í Kópavogi um slysavarnir barna á gæsluvöllum og viðbrögð við slysum.

2. Fyrirlestur á mömmumorgni í Bústaðakirkju um slysavarnir barna.

3. Fyrirlestur fyrir starfsfólk gæsluvalla í Kópavogi um slysavarnir barna á gæsluvöllum og viðbrögð við slysum (framhald).

4. Fyrirlestur fyrir dagmæður í Kópavogi um slysavarnir barna á heimilum og viðbrögð við slysum.

5. Kynning á öryggisreglum fyrir leikskóla í Garðabæ fyrir leikskólastjóra þar.

6. Fyrirlestur fyrir dagmæður í Kópavogi um slysavarnir barna á heimilum og viðbrögð við þeim (framhald).

7. Fyrirlestur í opna húsinu á barnadeild Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur fyrir mæður 20 ára og yngri um slysavarnir barna.

8. Fyrirlestur á hádegisverðarfundi hjá Samtökum iðnaðarins. Fluttur var fyrirlestur um slys á börnum á nýliðnum árum.  Hrafn Hallgrímsson flutti erindi um öryggi á byggingarvinnustöðum og hvaða reglur væru gildandi.

9. Kynning á Árvekni á fundi í Félagi íslenskra barnalækna.

 

Fylgiskjal II

 Helstu erindi sem bárust á árinu

Janúar:

Kvörtun barst frá leikskóla í Reykjavík eftir að notuð sprauta með nál fannst í sandkassa leikskólans. Í framhaldi af þessu var haft samband við Vilborgu Ingólfsdóttur hjá Landlæknisembættinu, en hún og Haraldur Briem unnu leiðbeiningar í samvinnu við starfsmann Árvekni fyrir heilsugæslustöðvar, lögreglu, leikskóla og grunnskóla um hvernig bregðast á við atvikum af þessu tagi. Búið er að senda þessa upplýsingar til allra sem málið varðar.

Beiðni kom frá Sigríði Þormar, hjúkrunarfræðingi hjá Rauða Krossi Íslands, um aðstoð við gerð á nýju skyndihjálparefni fyrir leiðbeinendur sem eru sérhæfðir í að kenna sundlaugarvörðum. Efnið er unnið samkvæmt nýjum reglum um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar. Aðstoðin fólst í túlkun reglna og yfirlestri efnis. Efnið var tilbúið sumarið 1999.

Febrúar:

Anna Björg Aradóttir, hjúkrunarfræðingur hjá Landlæknisembættinu, bað um fund til að kynna heilsueflingarverkefni og til að kynna sér starfsemi Árvekni.

Erindi frá Páli B. Baldvinssyni, dagskrárstjóra innlendrar dagskrár á Stöð 2, um hvort Árvekni vilji samstarf um gerða þátta eða dagskrárinnskota um slysavarnir barna og unglinga. Ólafur Gísli og Herdís fóru á fund hans þar sem Páll kynnti sínar hugmyndir að gerð þáttanna og settar voru fram hugmyndir Árvekni um málið. Niðurstaða fundarins var sú að Herdís myndi senda Páli lista yfir þá slysaflokka sem bæri að taka fyrir og var það gert. Ekki var unnið frekar að þessu á árinu 1999 en ætlunin að vinna þetta frekar á árinu 2000. Ætlunin var að Stöð 2 fyndi aðila sem að vildu styrkja gerð þessara þátta. Af hálfu Árvekni var lögð á það áhersla að vanda val kostunaraðila og að Árvekni yrði að samþykkja allt efni áður en það væri sýnt.

Beiðni barst frá foreldrafélagi Rimaskóla um hvort starfsmaður Árvekni gæti verið áheyrnarfulltrúi á fundi með fulltrúum úr borgarstjórn og frá byggingardeild borgarverkfræðings vegna lóðamála í skólanum. Framkvæmdarstjóri sat fundinn en þar voru öryggismál rædd og komist að góðri niðurstöðu.

Beiðni kom frá forstjóra heilsugæslunnar í Kópavogi um skoðun á nýju heilsugæslustöðinni í Kópavogi með tilliti til öryggismála og slysavarna. Um leið á þessi skoðun við um húsnæði heilsugæslustöðvarinnar við Efstaleiti (sama teikning). Eftir að skoðun hafði farið fram var haldinn fundur með arkitekt hússins og byggingaraðila. Bent var á ýmsar hættur og voru þær lagfærðar að mestu leyti eða aðrar leiðir fundnar til að bæta öryggi þeirra sem koma á þessar stöðvar.

Mars:

Pétur Jónsson, landslagsarkitekt, leitaði ráða samkvæmt beiðni byggingafulltrúans í Hafnarfirði vegna lóða sem að hann var að endurgera við skóla í Hafnarfirði. Farið var yfir teikningar og lóðin skoðuð síðar til að reyna að tryggja að ekkert varðandi öryggismál hefði farið úrskeiðis við framkvæmdina.

Apríl:

Beiðni kom frá skólastjóra leikskólans Kirkjubóls í Garðabæ um úttekt á hurðum leikskólans, en alvarlegt slys hafði orðið þegar að barn varð á milli stafs og hurðar í leikskólanum. Hurðirnar voru skoðaðar og sendar voru teikningar af listum til að koma í veg fyrir klemmuslys.

Beiðni um skoðun á endurbótum sem gerðar höfðu verið á skólahúsnæði Mýrarhúsaskóla í kjölfar slyss sem þar varð. Árið 1999 var gerð úttekt á öryggismálum í skólanum og lagfæringar gerðar samkvæmt þeim ábendingum. Þótti skólastjóra ástæða til að farið væri yfir endurbæturnar.

Beiðni frá foreldrafélagi Landakotsskóla um að leikaðstaða barnanna yrði könnuð meðan á byggingaframkvæmdum stóð við skólann. Var leikaðstaðan skoðuð að viðstöddum formanni foreldrafélagsins og skólastjóra.

Erindi frá barnadeild Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur (miðstöð ung- og smábarnaverndar á Íslandi) um hvaða bæklingar væru til um slysavarnir barna. Verið er að endurskoða handbók heilsugæslustöðva um ungbarnavernd sem gefin var út af Landlæknisembættinu. Farið var í gegnum þá bæklinga sem til eru og ákveðið var hvaða bæklingar skyldu afhentir og hvenær. Í undirbúningi er nánari skipulagning fræðslu um slysavarnir sem fer fram á vegum ung- og smábarnaverndar.

Beiðni kom frá arkitekt sem var að hanna leikskólahúsnæði fyrir Hafnarfjarðarbæ. Bað arkitektinn um að teikningin yrði skoðuð og athugað væri hvort allar öryggiskröfur væru uppfylltar. Ósk um þessa úttekt kom frá byggingarfulltrúa Hafnarfjarðar.

Beiðni kom frá íbúum í raðhúsalengju í Breiðholti um að sameiginlegt leiksvæði barnanna yrði skoðað og bent yrði á þær úrbætur sem gera þyrfti varðandi öryggi barna samkvæmt íslenskum stöðlum. Svæðið var skoðað og ráðleggingar gefnar.

Maí:

Beiðni frá Landlæknisembættinu um yfirlestur á leiðbeiningum um meðferð á notuðum nálum og sprautum. Efnið var lesið yfir og ábending kom frá Árvekni um hvert senda ætti þessar upplýsingar.

Beiðni frá LH tækni í Reykjavík um fund vegna undirbúnings slysaskráningar. Var þeim bent á hvaða upplýsingar Árvekni hefði þörf fyrir og var ákveðið að eftir að þeir skoðuðu málið nánar myndu þeir óska eftir öðrum fundi með framkvæmdastjóra og formanni stjórnar Árvekni. Ekki hefur verið boðað til fundarins enn sem komið er.

Júní:

Beiðni frá einstaklingi um fund vegna þess að hann hafði í hyggju að hefja innflutning á leikvallatækjum. Var honum gerð grein fyrir stöðlum og þeim reglugerðum sem væru gildandi hér á landi. Honum var ráðlagt að ræða í framhaldinu við Birnu Hreiðarsdóttur hjá Löggildingarstofu um málið.

Júlí:

Ákveðið var í samvinnu við Löggildingastofu að fara í innkaupaleiðangur og kaupa sælgæti sem pakkað er inn í sérstakar plastumbúðir eða sælgæti sem hægt er að nota sem skraut, t.d. sem hálsfestar eða armbönd. Margar ábendingar hafa borist um slys og óhöpp vegna þessara tegunda sælgætis.

September:

Beiðni frá forstöðumanni í Dimmahvarfi við Elliðaár um að gerð yrði úttekt á lóð og húsnæði. Dimmahvarf er heimili fyrir einhverfa unglinga. Húsnæðið og lóðin var skoðuð og gerðar athugasemdir við nokkra þætti sem síðar voru lagfærðir.

Beiðni frá skólastjóra og forstöðukonu heilsdagsskóla Álftamýrarskóla um að umhverfið kringum skólann yrði skoðað. Starfsfólk skólans hafði áhyggur af því hversu nálagt Miklubrautinni leiksvæðið lá og að það var ekki afgirt. Góð gæsla er þarna en samt hafði það komið fyrir að börn fóru að götunni og var starfsfólki skólans illa við þetta. Bréf var sent til fræðslustjóra Reykjavíkur um málið.

Beiðni frá framkvæmdarstjóra Greiningarstöðvar ríkisins um skoðun á húsnæði stofnunarinnar með öryggi barna sem þangað leita í huga. Gerð var ítarleg úttekt á húsnæðinu og var læknir stöðvarinnar þá viðstaddur ásamt framkvæmdarstjóra.

Beiðni frá skólastjóra um skoðun á nýju leikvallatæki sem sett hafði verið upp um sumarið en lóð skólans hefur verið endurunnin. Farið var á staðinn og kom í ljós að tækið var of nálægt öðru leiktæki. Gerð var tillaga um að tækinu yrði fundinn annar staður. Byggingarfulltrúi látinn vita.

Beiðni kom frá verslunarstjóra Hagkaupsverslananna um að leikkrókar í verslunum Hagkaups yrðu skoðaðir með tilliti til öryggis barna. Var farið í allar verslanir Hagkaups á höfuðborgarsvæðinu. Lagfæringar voru gerðar strax á eftir í samræmi við ábendingar.

 Október:

Ábending kom frá foreldrum um að verið væri að sýna hættulega auglýsingu í sjónvarpi. Auglýsingin sýndi frystikistu sem var opnuð og upp kom kona sem hafði verið lokuð niðri í kistunni. Að mati þeirra foreldra sem hringdu var þetta hættulegt, en ári áður hafði lítill sonur þeirra horfið og var leitað að honum í tvær klukkustundir áður en í ljós kom að hann hafði skriðið inn í þurrkara og komst hann ekki út aftur. Í framhaldi af þessari ábendingu var Samkeppnisstofnun sent bréf um málið og eftir nánari athugun þeirra á auglýsingunni var hún bönnuð. Nokkrum mánuðum áður hafði borist ábending frá konu um að barn í nágrenni hennar hefði lokast inni í gömlum ísskáp sem stóð fyrir utan eitt húsanna. Mikil mildi var að sjónarvottar voru að atburðinum. Í framhaldi af þessu var send út fréttatilkynning frá Árvekni um þessa hættu. Haft var samband við forstjóra Sorpu og í framhaldi bað hann um að allar læsingar yrðu fjarlægðar af ísskápum og frystikistum sem koma á svæði Sorpu, en talsvert er um að börn séu að klifra yfir grindverk þar eftir lokun.

Beiðni frá skólastjóra leikskólans Sunnuhvols í Garðabæ um að farið yrði yfir öryggisskipulag leikskólans og viðbrögðum við slysum. Garðabær er að vinna hjá sér öryggisskipulag fyrir leikskólana.

Beiðni frá Heilsuverndarstöð Reykjavíkur um að taka á móti stúlku frá Mosambik, sem er að kynna sér heilbrigðismál á Íslandi. Var starf Árvekni kynnt fyrir henni og farið var með hana í Umferðarráð. Stúkan er sjálfboðaliði í miðstöð sem vinnur að heilbrigðis- og öryggismálum.

Beiðni kom frá skólastjóra í leikskóla á Seltjarnarnesi um að ný rennibraut þar yrði skoðuð. Slæmt slys hafði orðið á hálsi telpu sem skall með hálsinn á enda rennibrautarinnar. Farið var og tækið skoðað ásamt garðyrkjustjóra og byggingarfulltrúa. Í ljós kom að tækið stóðst ekki öryggisstaðla og breyta þarf þessum hluta rennibrautar.

Erindi frá Hollvinasamtökum Háskóla Íslands vegna opins húss á þeirra vegum þar sem kynntar voru íslenskar heilbrigðisstéttir. Árvekni var boðið að kynna starfsemi sína í anddyri Læknagarðs ásamt öðrum aðilum. Kynning þessi fór fram helgina 30. til 31. október.

Nóvember:

Beiðni frá daggæslufulltrúa Kópavogsbæjar um gerð öryggismöppu fyrir gæsluvelli í Kópavogi. Vinna þessi er enn í gangi og ætlunin að henni ljúki í lok janúar 2000. Í kjölfar þess verður mappan kynnt fyrir starfsfólki gæsluvalla.

Beiðni frá bæjarstjórn Mosfellsbæjar um að leikskólar, leikskólalóðir, skólar og skólalóðir yrðu skoðaðar. Ákveðið var að þetta hæfist eftir áramót.

Desember:

Beiðni frá skólaheilsugæslunni í Kópavogi um samstarf varðandi öryggismál í skólum. Ákveðið var að skoða húsnæði og skólalóðir, fara yfir skráningu slysa og önnur öryggismál í skólum Kópavogs. Þessi vinna hófst fyrir jól og verður haldið áfram á árinu 2000.

Fylgiskjal III

 Nefndir og vinnuhópar með þátttöku Árvekni

Nefnd um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar.
Nefndin var upprunalega skipuð af menntamálaráðherra 1993. Markmið nefndarinnar var að útbúa öryggisreglur fyrir sundstaði og kennslulaugar sem tækju á öllum öryggismálum á sundstöðum. Árið 1994 litu fyrstu reglurnar dagsins ljós en ákveðið var að fela nefndinni að útbúa öryggishandbók með frekari upplýsingum um öryggismál til að auðvelda starfsfólki lauga að framfylgja reglunum. Slysavarnafélag Íslands kannaði hve margar sundlaugar uppfylltu reglurnar ári síðar. Í ljós kom að engin laug uppfyllti kröfurnar að fullu. Sundlaugar í stærri sveitarfélögum uppfylltu flest skilyrði en margt af því sem á vantaði skipi miklu um öryggi gesta.

Öryggisreglur fyrir sundstaði eiga sér lagastoð í íþróttalögum. Þegar farið var að vinna eftir reglunum kom í ljós að þeim var í sumu ábótavant. Var því ákveðið að endurskoða þær og lauk þeirri vinnu haustið 1999. Reglurnar voru sendar út til sveitarfélaga og sundstaða. Öryggishandbókin var endurskoðuð og endurbætt. Talið er að hægt verði að senda út þær breytingar sem gerðar hafa verið á henni í lok janúar 2000.

Í byrjun árs 1999 ákvað Rauði Kross Íslands að endurbæta námskeiðið í skyndihjálp fyrir sundlaugarverði og útbúa sérstakt námskeið sem er sambærilegt því sem gerist í Bandríkjunum. Gerð kennsluefnis hófst og var það tilbúið í byrjun sumars 1999. Fljótlega eftir það var fyrsta leiðbeinendanámskeiðið haldið. Um haustið var tilbúinn bæklingur um öryggi á sundstöðum sem menntamálaráðuneytið gaf út. Hefur honum verið dreift í skóla og sundlaugar og verið er að dreifa honum til heilsugæslustöðva. Ætlast er til að öll börn sem eru að hefja skólasund fari með bæklinginn heim til foreldra.

Vinnu í sundlauganefnd lauk í október 1999. Haldnir voru 10 fundir á árinu.

Samstarfshópur um öryggi barna í bílum.
Samstarfshópurinn var stofnaður fyrir 3 árum með fulltrúum frá Umferðarráði, Slysavarnarfélagi Íslands og Reykjavíkurborg. Árið 1999 kom Árvekni inn í verkefnið en fulltrúi Reykjavíkurborgar er ekki lengur í samstarfshópnum. Hlutverk hópsins er að fækka slysum á börnum í bílum, fræða foreldra og forráðamenn barna um rétta notkun búnaðar fyrir börn í bílum, og auka notkun á öryggisbúnaði. Samstarfshópurinn hefur gert kannanir með aðstoð nemenda úr leikskólaskor Kennaraháskólans. Niðurstöður hafa verið kynntar með ýmsu móti í fjölmiðlum, á heilsugæslustöðvum og í leikskólum. Gert hefur verið veggspjald með upplýsingum um rétta notkun búnaðarins og dreift til þeirra sem fræða um þessi mál. Útbúið var fræðslumyndband sem sýnt hefur verið í sjónvarpi og á heilsugæslustöðvum. Haldnir voru 7 fundir á árinu.

Átaksverkefni á vegum Orkuveitu Reykjavíkur.

Árið 1998 kom fyrirspurn frá Orkuveitu Reykjavíkur um samstarf vegna brunaslysa af völdum heita vatnsins. Boðað var til til fundar með ýmsum aðilum sem þessu máli tengjast. Ákveðið var að fræða neytendur um umgengni við heita vatnið og benda á leiðir til að fækka slysum. Auglýsingastofa var ráðin til að gera auglýsingamyndir fyrir sjónvarp og bækling til dreifingar á öll heimili á svæði Orkuveitu Reykjavíkur. Heilsugæslustöðvar á svæðinu fengu einnig bæklinga ásamt veggspjöldum með aðvörunarorðum. Í nóvember voru auglýsingamyndir sýnar í sjónvarpi og skipulagt var samstarf við fjölmiðla um kynningu á verkefninu.

Samstarfshópur á vegum Umboðsmanns barna vegna skólaaksturs.
Umboðsmaður barna boðaði til fundar með aðilum sem tengjast skólaakstri barna og öryggi. Markmið hópsins var að undirbúa ráðstefnu sem halda átti í september 1999.
Haldnir voru 2 fundir, en ákveðið var að fresta ráðstefnunni. Herdís L. Storgaard og María Finnsdóttir sátu í nefndinni fyrir hönd Árvekni.

Samráðshópur um öryggi og staðlamál.
Beiðni kom frá hópnum um að Árvekni sendi fulltrúa og var ákveðið að Herdís L. Storgaard færi í samráðshópinn fyrir hönd Árvekni. Á fyrsta fundi sínum kynnti Herdís Árvekni og þau málefni sem þar er verið að vinna að.

Öryggisnefnd íþróttahúsa.
Menntamála ráðherra fól nefndinni sem gerði reglur fyrir sundlaugar að hefja gerð reglna fyrir íþróttamannvirki. Nefndinni er falið að útbúa svipaðar reglur fyrir fjölnota íþróttahús og leikfimishús. Nefndin hélt 3 fundi á árinu.

Vinnuhópur um öryggi skotelda.
Árvekni stóð fyrir myndun vinnuhóps um öryggi skotelda og slysavarnir um áramót. Með bréfi 7. október 1999 var eftirtaldir beðnir að tilnefna fulltrúa í hópinn: Dóms- og kirkjumálaráðuneyti, Ríkislögreglustjóri, Umboðsmaður barna, Augnlæknafélag Íslands, Slysavarnafélagið Landsbjörg og slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur. Allir sendu fulltrúa nema slysadeild. Fulltrúar frá Árvekni voru Ólafur Gísli Jónsson, Birna Hreiðarsdóttir og Herdís L. Storgaard.

Fyrsti fundur var haldinn 19. október. Kom fram hjá fulltrúa dómsmálaráðuneytis á þeim fundi að búið væri að skipa nefnd sem endurskoða ætti reglugerð um skotelda. Urðu á þessum og næstu fundum talsverðar umræður um gildandi reglugerð og á hvern hátt þyrfti að breyta henni. Fljótlega varð ljóst að ekki ynnist tími til að endurskoða reglugerðina fyrir áramótin. Var því lögð áhersla á forvarnarstarf og áróður í fjölmiðlum. Framkvæmdastjóri Árvekni sá um skipulagninguna. Á þriðja fundi vinnuhópsins kom fram sú hugmynd að gefa út einblöðung með upplýsingum um öryggi við umgengni við skotelda. Ákveðið var að Löggildingarstofa, dóms- og kirkjumálaráðuneytið, Samband íslenskra Tryggingafélaga og Árvekni gæfu einblöðunginn út með því skilyrði að söluaðilar dreifðu honum.

Drög að nýrri reglugerð um skotelda voru send Árvekni til umsagnar. Skrifuð var ítarleg greinargerð og lagðar til ýmsar breytingar. Vonast er eftir áframhaldandi góðu samstarfi Árvekni við dóms- og kirkjumálaráðuneyti um þetta mál.

 

Senda grein