Tannheilsa og tannhirða barna og unglinga (MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 3. JÚNÍ 2009)

5.6.2009

ALLT FRÁ meðgöngu er grunnur lagður að tannheilsu barnanna okkar. Reyndar ráða erfðaþættir miklu um gerð og heilbrigði tannanna. Síðan hafa sjúkdómar eins og bakflæði áhrif á glerunginn. Að undanförnu hefur átt sér stað mikil umræða um slæmt ástand tanna hjá börnum og unglingum á Íslandi.

Það er sorgleg staðreynd að hér á landi finnast börn sem daglega lifa við tannpínu, með brotnar og illa hirtar tennur. Okkur er sagt að til séu börn sem sofni ekki vegna verkja í tönnum án þess að fá verkjalyf.

Um árabil hefur það legið fyrir að íslensk börn og ungmenni slá met í sykurneyslu og gosdrykkjaþambi. Hér drekka sjö ára börn tæplega tvo lítra af gosdrykkjum að meðaltali á viku eða 1dl á dag og eykst síðan neyslan jafnt og þétt með aldrinum. Framleiðendur setja sykur í miklu magni í vörur sem sérstaklega eru ætlaðar börnum og við vitum að sýra í ávaxta- og gosdrykkjum hefur skaðleg áhrif á glerung tanna. Ég er ekki viss um að boðaður sykurskattur leysi þennan vanda. Hvar á að byrja og hvar á að enda? Er ekki eðlilegra að höfða til skynsemi foreldra og vel upplýstra barna og unglinga? Ef rétt dagleg tannhirðing er ekki fastur liður í lífi barna, allt frá tanntöku, er voðinn vís. Ég veit að langflestir foreldrar hugsa vel um daglega tannhirðu, bursta tennur barna sinna fyrstu árin, kenna þeim að bursta tennur, nota tannþráð og nýta reglulega litatöflur sem sýna vel hvort einhverjar tennur eða svæði verða útundan í burstuninni. Að hugsa vel um tannheilsu er hluti af almennum lífsstíl og gildismati fjölskyldna. Ég á við þær reglur sem gilda á heimilum um mataræði og tannhirðu. Ég óttast að hér búi börn sem hafa ekki alist upp við góða daglega tannhirðu, sofna með óburstaðar tennur og halda út í daginn án þess að hreinsa tennurnar eftir nætursvefn og morgunmat.

Lýðheilsustöð hefur bent á slæmt ástand tanna þar sem tannheilsu. En hvað er til ráða?

Ég tel mjög nauðsynlegt að grípa til samræmdra aðgerða – allt frá fræðslu til verðandi foreldra, í ungbarnaskoðun, í leik- og grunnskólum, meðal tannlækna, heilbrigðisyfirvalda og fjölmiðla en þeir geta staðið fyrir umræðu og fræðslu bæði fyrir foreldra, börn og unglinga. En fyrst og síðast eru það við foreldrar og uppalendur sem leggjum grunninn, við setjum reglur og fylgjum þeim eftir. Ég vil hvetja foreldra til þess að kynna sér vel þær reglur sem gilda um greiðslur Tryggingastofnunar vegna tannviðgerða barna yngri en 17 ára. Á heimasíðu stofnunarinnar má lesa að greitt er eftir gjaldskrá frá 1. júní 2007 en tekið er fram að verðskrá tannlækna er frjáls þannig að ef verðskrá þeirra er hærri en viðmiðunargjaldskráin greiða foreldrar mismuninn. Almenna reglan er sú að greidd eru 75% af kostnaði við almennar tannviðgerðir, ein skoðun eða áfangaeftirlit er árlega greidd að fullu skv. Gjaldskrá og þriggja, sex og tólf ára börn fá eina árlega forvarnarskoðun greidda að fullu ef skipt er við samningsbundinn tannlækni, en nöfn þeirra er að finna á heimasíðunni. Þegar þessar reglur eru skoðaðar sker í augu að gjaldskráin sem unnið er eftir er þriggja ára gömul en eðlilegt er að endurskoða hana árlega. Þar sem gjaldskrá tannlækna er frjáls og mikill verðmunur milli tannlækna er erfitt að greiða eftir síbreytilegum og þaklausum gjaldskrám. En skv. reglum Samkeppnisstofnunar eiga gjaldskrár tannlækna að liggja frammi á áberandi stað á biðstofum. Einnig finnst mér óeðlilegt að miða við 17 ára aldur þar sem sjálfræðisaldur er 18 ár.

Er ekki tímabært að endurskoða þetta kerfi? Má ekki vel hugsa hér að tannlæknar starfi innan veggja heilsugæslunnar? Mér fannst það gott framtak hjá tannlæknum að standa fyrir tímabundnu átaksverkefni þar sem börnum voru boðnar fríar tannviðgerðir og aðsóknin sýndi þörfina. Það er ekki hægt að horfa framhjá því að til eru foreldrar sem hafa ekki ráð á að greiða það sem til þarf, sérstaklega ef ástand tanna barnanna er orðið slæmt.

Ég vil koma hér með dæmi frá því um síðustu áramót en þá fór fjögurra ára barn til tannlæknis í reglubundið eftirlit, engin viðgerð og ekkert flúor sett á tennur. Reikningurinn hljóðaði upp á 12.000 kr. og þegar hann er skoðaður nánar sést að áfangaeftirlit kostaði 4.900 kr. (1.780 kr. skv. gjaldskrá) en atferlismeðferð eða hegðunarmótun kostaði 7.100 kr. (1.780 kr. skv. gjaldskrá). En hvað felst í atferlismeðferð hjá tannlækni? Er það að fá barnið til að setjast í stólinn, opna munninn eða er það hrósið sem tannlæknirinn viðhefur í lok heimsóknar? Auðvitað veit ég að börn eru misáhugasöm um heimsóknir til tannlæknis og væntanlega er erfitt að vinna með börnum þar sem skemmdir eru grasserandi og umfangsmikilla aðgerða þörf.

Að lokum vil ég árétta að í vel upplýstu velferðarþjóðfélagi eigum við alls ekki að sætta okkur við núverandi ástand. Það er öllum ljóst að hollt og gott mataræði, rétt tannhirða og eftirlit er lykillinn að góðum og heilbrigðum tönnum, hvort sem um er að ræða barnatennur eða fullorðinstennur sem eiga að endast okkur út ævina. Vonandi leiðir umræða undanfarinna daga til þess að við náum að snúa við blaðinu. Bjóðum börnum okkar ekki upp á annað.

Eftir Fanný Gunnarsdóttur

Senda grein