Kerfið í öngstræti - viðtal við Hólmfríði Guðmundsdóttur, tannlækni
Frétt / viðtal í tengslum við Hjálparvakt tannlækna og núverandi tannheilsu Íslendinga
Eftir Unu Sighvatsdóttur
una [hjá] mbl.is
„Okkar stefna í tannheilbrigðismálum hefur ratað í ógöngur, við þurfum að hugsa hana upp nýtt,“ segir Hólmfríður Guðmundsdóttir, tannlæknir hjá Lýðheilsustöð.
Hún segir viðhorf til tannheilbrigðismála að mörgu leyti umhugsunarverð. „Það má til dæmis spyrja sig af hverju flest það sem snertir tannheilsu sé utan hins almenna heilbrigðisumhverfis. Heilbrigðisstarfsfólk á þessu sviði starfar innan almennrar heilbrigðisþjónustu í Skandinavíu – en ekki hér á landi.“
Sjálf hefur Hólmfríður hugleitt hvernig snúa mætti við þeirri þróun sem verið hefur í tannheilsumálum íslenskra barna og telur mjög brýnt að bæta aðgengi að tannheilbrigðisþjónustunni óháð efnahag og félagslegum aðstæðum og að vægi forvarna verði aukið.
Tannburstun í barnaskólum
Einnig telur hún að mikill árangur gæti náðst ef farið væri að bursta tennur leikskólabarna og einnig grunnskólabarna.
„Ég veit að þetta er ekki einfalt, en þetta væri mjög skilvirk og öflug forvarnaraðgerð. Þannig myndu t.d. grunnskólabörn læra að það er hluti af hreinlætinu að bursta tennurnar eftir matinn, og í skólunum náum við jú til allra“ segir Hólmfríður.
Miðað við tölur um almenna tannhirðu fólks virðist raunar ekki veita af að hamra á mikilvægi þessa hreinlætis. Kannanir Lýðheilsustöðvar sýna að meirihluti fólks á aldrinum 18-79 ára burstar tennurnar tvisvar á dag en einungis 12% karlmanna og 24% kvenna nota tannþráðinn
daglega. „Einn mikilvægur liður í tannverndinni er árvisst eftirlit hjá tannlækni svo hægt sé að greina vandann á byrjunarstigi en stóra málið er að við hugsum sjálf um tennurnar okkar og tennur barnanna okkar hina 364 dagana. Við berum mikla ábyrgð sjálf á okkar tannheilsu.“
Fræðsla um tannvernd hefur verið hjá Lýðheilsustöð sem hefur að sögn Hólmfríðar lagt áherslu á að útbúa myndrænt efni, sem m.a. sýnir handtökin við tannhirðuna.
Fræðsluefninu er miðlað í gegnum vefinn, til grunnskóla og á landsvísu í sérstökum átökum s.s. í tannverndarviku en virðist skila mismiklum árangri. „Það er dálítill vandi að koma þessum upplýsingum til skila, og svo er eitt að koma þeim á framfæri og annað hvernig fólk tileinkar sér ákveðna hegðunarbreytingu,“ segir Hólmfríður. Tannverndarstarfið virðist alltént ekki ná nema til ákveðins hluta fólks.
Hólmfríður bendir á að árið 1991, þegar tannskoðun var ekki lengur hluti af almennri heilsufarsskoðun í skólum, hafi ákveðinn hópur barna orðið e.k. eftirlegukindur.
Afleiðing slakra forvarna
Foreldrar gátu við breytinguna valið hvort börnin héldu áfram að fara til skólatannlæknis eða færu til einkatannlæknis, en um 20% af hópnum sótti hvorugt og hefur þetta hlutfall haldist í 15-20% síðan.
„Það sem virðist vera að gerast er að ákveðnir hópar mæta ekki til tannlæknis fyrr en allt er komið í óefni og það gerir vandann svo stóran og erfiðan fyrir fólk, ekki síst ef það er illa statt fjárhagslega.“
Úrræðin fyrir þennan hóp séu takmörkuð í kerfinu í dag. „Forvarnir voru farnar að skila markverðum árangri og ástandið að verða nokkuð gott, en við sofnuðum á verðinum og það er að koma í bakseglin.“
Skammarlegt gat á kerfinu |
|---|
|
Jarþrúður Karlsdóttir hefur þurft að standa undir miklum kostnaði vegna galla í glerjungi tanna 8 ára sonar síns. „Þetta er mismikið, allt frá því að vera bara litagalli yfir í að glerungurinn sé ónýtur. Það er ekki vitað hvernig þetta gerist, annað hvort í móðurkviði eða einhvern tíma á fyrsta árinu,“ segir Jarþrúður. „Hann fór í aðgerð fyrir jól þar sem hann var svæfður, tveir ónýtir jaxlar teknir úr honum, og gert við nokkrar tennur.
Reikningurinn sem við borgum fyrir nauðsynlega aðgerð á 8 ára barni með tanngalla er rúmar 100.000 kr eftir að Sjúkratryggingastofnun hefur endurgreitt sinn hluta, sem var um 50.000. Svo í raun er endurgreiðslan um 30%, ekki 75%. Mér finnst þetta skammarlegt gat á velferðarkerfinu.“ |