Áfengi auglýst undir rós
Er með öllu bannað að auglýsa áfengi á Íslandi - eða er það ekki alveg ljóst?
"Þetta er grátt svæði og með okkar tilboði erum við, í og með, að vekja athygli á því að það þarf að taka þetta mál til endurskoðunar. Menn birta auglýsingar þar sem í raun og veru er verið að auglýsa bjór en setja síðan litla stjörnu undir um að átt sé við léttöl. Við viljum að áfram verði rætt um hvort ástæða sé til að selja bjór og kannski léttvín í matvöruverslunum. Við viljum að þessi umræða verði tekin upp og kláruð."
Sjálfsagt hefur enginn farið varhluta af því að á undanförnum árum hafa áfengisauglýsingar orðið meira áberandi hér á landi. Ástæðan er fyrst og fremst aukið aðgengi Íslendinga að erlendum fjölmiðlum, en einnig hafa íslenskir auglýsendur fylgt í kjölfar alþjóðavæðingarinnar og ganga nú lengra í markaðssetningu á áfengum drykkjum en áður.
Ingólfur Hjörleifsson, framkvæmdastjóri Sambands íslenskra auglýsingaskrifstofa, segir núgildandi áfengislög hafi runnið sitt skeið á enda. "Það er verið að auglýsa bjór og léttvín í dag þannig að það er ljóst að áfengislögin eru ekki í takt við umhverfið og eiga því að endurskoðast. Sú endurskoðun verður hins vegar að vera á faglegum grundvelli. Í umræðunni heyrist alltof oft það sem menn telja og halda, en það er nauðsynlegt að grundvalla löggjöfina á öruggri þekkingu á markaðinum og vörunni.
Almennt er það skoðun okkar að það eigi að leyfa auglýsingar á vörum sem eru til sölu, en að sjálfsögðu viðurkennum við að sumar vörur eru viðkvæmari en aðrar og því ástæða til að umgangast þær með varúð."
Léttöl og bjór
Í skýrslu vinnuhóps ríkislögreglustjóra um viðbrögð við áfengisauglýsingum segir: "Reynslan sýnir að mál vegna áfengisauglýsinga hafa reynst lögreglu og ákæruvaldi nokkuð erfið. Talsvert hefur verið um að áfengisauglýsingamálum, sem vísað hefur verið til dóms með ákæru, hafi lokið með sýknu. Ástæður þessa eru án efa margar en hugsanlega er hægt að orða 20. gr. áfengislaga skýrar."
Í 20. gr. áfengislaganna frá 1998 nr.75 segir: " Hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar." Í þriðju málgreininni segir hins vegar: "Þó er framleiðanda sem auk áfengis framleiðir aðrar drykkjarvörur heimilt að nota firmanafn eða merki í tengslum við auglýsingu þeirra drykkja..." Að mati Lýðheilsustöðvar hafa auglýsendur nýtt sér svigrúmið sem síðari klausan veitir til auglýsa áfengi undir yfirskini léttöls.
"Við þekkjum dæmi þess að drykkir hafi verið auglýstir sem léttöl en að athuguðu máli reyndist varan eingöngu vera til sem bjór. Slíkt brot snerta þó ekki áfengislög heldur samkeppnislög, sem kveða á um að auglýst vara verði að vera til," sagði Rafn.
Skortur á pólitískum stuðningi
"Hin óskýra lína á milli bjórs og léttöls er alls ekki eina dæmið um auknar áfengisauglýsingar í samfélaginu í dag. Auglýsingar fyrir sterk vín eru ekki síður áberandi en fyrir léttvín og bjór. Sem dæmi get ég nefnt markaðssetninguna á hinum nýju áfengu gosdrykkjum, sem var mjög áberandi í fjölmiðlum. Það sem hefur breyst er viðhorf þjóðfélagsins. Framkvæmdarvaldið skortir pólitískan stuðning til að sækja einstök mál. Lögin eru hins vegar skýr, það er bannað að auglýsa áfengi."
Í 20 gr. áfengislaga frá 1998 nr.75 stendur: "Hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar." Síðan segir: "Þó er framleiðanda sem auk áfengis framleiðir aðrar drykkjarvörur heimilt að nota firmanafn eða merki í tengslum við auglýsingu þeirra drykkja..." Mörgum þykir auglýsendur hafa nýtt sér síðari klausuna til þess að auglýsa bjór undir yfirskini léttöls.
Eftir Kristján Torfa Einarsson kte@mbl.is (Morgunblaðið)