Efni ráðstefnunnar Öruggt samfélag komið á vefinn

7.6.2010

Vefsíða efnis Öruggs samfélags (Safe Communities) ráðstefnunnar

Þrátt fyrir eldgosið í Eyjafjallajökli mættu margir erlendir gestir á ráðstefnuna og minna var um afbókanir vegna þess en ráðstefnuhaldarar höfðu óttast. Töluverður fjöldi Íslendinga tók einnig þátt í ráðstefnunni.
Einn fyrirlesaranna, dr. Louis Hugo Francescutti, treysti sér þó ekki til að koma þar eð hann gat ekki átt á hættu að komast ekki til baka á tilsettum tíma en í staðinn talaði hann við ráðstefnugesti frá Kanada á meðan glærur hans voru sýndar, auk þess sem hann svaraði spurningum.

Lýðheilsustöð miðstöð Öruggra samfélaga á Íslandi - ESCON endurvakið

Á ráðstefnunni var að Lýðheilsustöð tilnefnd sem miðstöð Öruggs samfélags á Íslandi og var það gert við formlega athöfn, þar sem stöðinni voru m.a. færðar gjafir frá fulltrúum annarra landa eða samfélaga sem eru þátttakendur í verkefninu víðsvegar um Evrópu. Það sem þetta felur í sér er að Lýðheilsustöð styður þau samfélög á Íslandi sem gerast formlegir þátttakendur og þess má geta að Seltjarnarnes hefur þegar ákveðið að verða Öruggt samfélag.

Eitt af markmiðum ráðstefnunnar var að endurvekja Evrópusamtök Öruggra samfélaga (The European Safe Community Network, ESCON). Þetta er liður í þróun verkefnisins á alþjóðavísu og í öllum heimsálfum er verið að svæðisskipuleggja verkefnið, til að auðvelda utanumhald og yfirsýn.

Hluti af framtíðarsýn og aðalmarkmiðum samtakanna er að fækka ofbeldi- og slysum í Evrópu, með því að fá fleiri samfélög til að taka þátt, efla tengslin á milli þeirra sem þegar hafa hlotið útnefningu sem Öruggt samfélag, sem og að skiptast á upplýsingum, faglegu efni  og reynslu. Allt er þetta liður í framþróun og eflingu verkefnisins.
Valin var ný stjórn samtakanna og þess má geta að Ísland á nú þar fulltrúa, Rósu Þorsteinsdóttur, verkefnisstjóra slysavarna hjá Lýðheilsustöð.

Stutt samantekt

Hér er í stuttu máli áhersluatriði úr erindum nokkurra aðalfyrirlesaranna en erindi þeirra allra eru aðgengileg á vefsíðu ráðstefnunnar. (Smellið á tengilinn hér fyrir ofan).

Öruggt samfélag sem víðast í Evrópu

Í skilgreiningu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar á orsakavöldum heilsubrests á alþjóðavísu eru slys skilgreind sem orsök sem koma má í veg fyrir. Þar þarf þó að horfa til félagslegs jöfnuðar, bæði innan landanna sjálfra og á milli há – og lágtekjulanda. Mismunur sést glögglega á samanburði slysatíðni vegna umferðarslysa, drukknana, bruna, ofbeldisverka og sjálfsvíga í Evrópulöndum. Rússland kemur þar verst út. Með því að koma á verkefninu Öruggt samfélag sem allra víðast væri hægt að hafa þarna mikil áhrif til batnaðar. (Úr erindi dr. Børge Ytterstad, Noregi)

Unnið að vottun verkefna sem virka vel

Brandeburg í Þýskalandi er Öruggt samfélag. Þar vinna mjög margir saman að verkefnum sem stuðla að öryggi og miðuð eru að áhættuhópum og svæðum, konum og körlum og mismunandi aldurshópum. Áherslan er á forvarnir til að koma í veg fyrir slys og ofbeldisverk á börnum og ungmennum, umferðarslys, sem og að stuðla að heilsu og öryggi á vinnustöðum og koma í veg fyrir ofbeldi gegn konum. Tekið er tillit til þarfa þeirra sem eru í mestri áhættu, s.s. ungra barna, ungmenna vegna ofneyslu áfengis, ungra ökumanna og aldraðra. Aðgerðir eru hafnar til að votta verkefni sem virka vel.  (Úr erindi dr. Gabrielle Ellsaesser, Þýskalandi)

Karl Marx,  heilsa og öryggi

„það er ekki til nein ein almenn kenning um heilsu”, segir dr. Mauri Johannsen. „Við þurfum allt umlykjandi kenningu við hæfi, sem nær yfir heilsu og sjúkdóma í heild sinni, og þá í samhengi við fyrirliggjandi tengsl í heiminum í allri sinni mynd.”

Mauri nefnir kenningar Karl Marx og segir í því sambandi að ef í ljós komi að ríkjandi stjórnarfar komi í veg fyrir eflingu heilsu og öryggis í samfélaginu, eða stuðli jafnvel að sjúkdómum og slysum, þá verði stjórnarfar að vera hluti af rannsóknarvinnu. Sem hluti af aðgerðum til að fjarlægja hindranir þarf jafnvel að taka þátt í að breyta stjórnarfari þannig að það verði slíkt sem stuðlar að heilsu og öryggi íbúanna. (Úr erindi dr. Mauri Johannsen, Danmörku)

Öruggt samfélag á heima í grasrótinni

„Öryggi“ felur mun meira í sér en að vera laus við slys – á sama hátt og „heilsa“ felur meira í sér en að vera laus við sjúkdóma, er eitt af því sem fram kom í erindi dr. Leifs Svanströms. Hann nefndi að þegar verkefnið Öruggt samfélag er sett í gang þá gangi það yfirleitt vel vegna þess að samfélagið í heild tekur þátt í því að koma því og að viðhalda því. En sjálfbærni er afar mikilvægur þáttur í verkefninu, þ.e. að fela í sér getuna til að endast. Hann ræddi svo um að það hafi tekið 30 ár að koma á hugmyndinni um öruggt samfélag, 20 ár að koma á alþjóðlegu tengslaneti vegna þess og að nú sé kominn tími til að færa þetta yfir til grasrótarinnar. (Úr erindi dr. Leifs Svanströms)

Heilbrigðissviðið þarf að vinna meira með öðrum

Slys og ofbeldi eru þriðji aðal orsakavaldur dauðsfalla á Evrópusvæði Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Stofnunin og Evrópusambandið standa nú fyrir 3 ára samstarfsverkefni um slysavarnir. Gangsett hafa verið 99 gagnsemisprófuð verkefni sem ætlað er að sporna gegn slysum og ofbeldisverkum en þar er einnig haft í huga áhrif áfengisneyslu og félagslegs ójöfnuðar. Með verkefnunum sést að þróun og breytingar eru að verða í átt til batnaðar í um 75% þátttökuríkjanna. Þau sýna einnig að heilbrigðissviðið þarf að skuldbinda sig enn frekar til að nýta sér víðtæk og árangursrík verkefni, sem og að tengjast enn betur öðrum sem einnig vinna að því að koma í veg fyrir slys og ofbeldisverk. (Úr erindi dr. Dinesh Sethi, Ítalíu)

Sjálfsvígsforvarnir

Á ákveðnu tímabili var hæsta tíðni sjálfsvíga í Svíþjóð í Arjeplog, dreifbýlasta svæði landsins. Ekki síst á meðal einhleypra karla á aldrinum 20-45 ára. Óhagstæð samsetning kynjanna var á svæðinu því margar konur höfðu flutt brott, m.a. vegna þess að þær fengu enga vinnu við hæfi. Krafa kom upp um að gripið væri til aðgerða til að bæta ástandið. Tekin voru upp margs konar fræðsluverkefni, ekki síst meðal ungs fólks til að koma í veg fyrir sjálfsvíg þegar á fullorðinsaldur væri komið. (Úr erindi dr. Bo Henricson, Svíþjóð)

Margþætt landsáætlun í slysavörnum

Ellefu ráðherrar undirrituðu fyrstu aðgerðaráætlun Noregs á landsvísu fyrir heima-, frítíma- og umferðaslys.  Áætluninni var ýtt úr vör í október 2009 en hún nær til áranna 2009-2014. Auk þess að draga úr þessum slysum er áætluninni einnig ætlað að gefa heildarsýn yfir þessi slys í landinu öllu sem og svæðisbundið. Einnig er henni ætlað að efla samstarf allra sem starfa að slysavörnum. (Úr erindi  Johan Lund, Noregi)

Viðbragðsáætlanir við hamförum á Íslandi

Á Íslandi þarf alltaf að vera viðbúinn hamförum af einhverjum toga, ekki síst af völdum náttúrunnar eins og á t.d við í landinu þessa stundina. Viðbragðsáætlanir við slíkum hamförum hafa lengi verið til. Ný og endurskoðuð lög um öryggi landsmanna tóku gildi árið 2008 en þar er m.a. tekið á viðbragðsáætlunum vegna hamfara. Samfélög á Íslandi eru mjög mismunandi að stærð og gerð, og sum hinna smærri hafa ekki bolmagn til að gera og starfa eftir viðamiklum viðbraðgsáætlunum. Öll samfélög geta þó í vinnu sinni að því að gera sitt samfélagið öruggara nýtt sér það sem viðbragðsáætlanirnar fela í sér og þar með um leið að gera samfélagið betur undir það búið að takast á við óvænt áföll. (Úr erindi Guðrúnar Jóhannesdóttur)

Senda grein