Fæðuframboð á Íslandi 2006 - Aukning á ávöxtum og grænmeti en minnkun á sykri
Tölurnar eru reiknaðar í kg/íbúa/ár samkvæmt jöfnunni:
fæðuframboð=framleiðsla + innflutningur – útflutningur – önnur not (t.d. dýrafóður)
Aukning í ávöxtum og grænmeti
Fæðuframboðið nær í flestum tilfellum til lítið unninnar vöru t.d. er kjöt gefið upp í heilum skrokkum með beini, fiskur er gefinn upp óslægður en í stöku tilfellum er um fullunnar vörur að ræða t.d. mjólk, mjólkurvörur og smjörlíki. Tölurnar taka ekki tillit til rýrnunar sem verður við framleiðslu, á lagerum, í verslunum og á heimilum.
Ef litið er á þróun mataræðis síðastliðið ár kemur í ljós að ferskir ávextir aukast um rúm 4 kg/íbúa og ávaxtavörur aukast um 5 kg/íbúa. Aukningu í ávaxtavörum má að stórum hluta rekja til meiri neyslu á ávaxtasafa. Ferskt grænmeti eykst einnig en ekki eins mikið eða um 3 kg/íbúa. Enn er þó langt í land að 5 skömmtum eða 500 grömmum af grænmeti, ávöxtum og safa sé náð. Rétt er að vekja athygli á að safi reiknast aldrei sem meira en einn skammtur þó meira sé drukkið.
(Sjá ráðleggingar um mataræði og næringarefni).
Heldur minni mjólk
Nýmjólk minnkar en sýrðar vörur unnar úr henni (fita>3 %) standa nokkuð í stað milli ára. Fituminni drykkjarmjók dregst heldur saman og sömuleiðis fituminni sýrðar vörur sem höfðu aukist verulega á árinu 2005. Skyr minnkar heldur milli ára, rjómi stendur í stað en smá aukning er í osti. Mælt er með tveimur skömmtum af fitulitlum og lítið sykruðum mjólkurvörum daglega fyrir fullorðna og börn frá tveggja ára aldri.
Sykurinn minnkar
Sykurinn minnkar um tæp 5 kg milli ára en hann hefur verið nokkuð stöðugur í kringum 50 kg lengi. Það er þó full fjótt að hrósa happi þar sem sykur er vara sem hefur langt geymsuþol og því getur birgðastaða um áramót haft talsvert að segja. Enn er sykurinn þó mjög mikill á Íslandi borið saman við önnur norðurlönd eða tæplega 850 g á íbúa á viku. Gosdrykkir eiga drjúgan þátt í hinni miklu sykurneyslu. Þótt gosdrykkir hafi fekar minnkað árið 2005 (tölur fyrir gosdrykki eru birtar ári á eftir öðrum tölum) er gosdrykkjaneysla óhóflega mikil hér á landi og var framboðið 150 lítrar/íbúa árið 2005. Það er hins vegar jákvætt að vatnsdrykkir hafa aukist umtalsvert síðustu ár. Sælgæti hefur aukist jafnt og þétt á undanförnum árum og var rúm 19 kg/íbúa 2005. Gosdrykkir og sælgæti eiga vafalítið sinn þátt í aukinni tíðni offitu hér á landi. Sífellt fleiri rannsóknir renna stoðum undir það að mikil drykkja gosdrykkja og annarra sykraðra svaladrykkja auki líkurnar á ofþyngd og offitu og því er ráðlagt að takmarka neyslu þessara drykkja.
Enn þarf að borða meiri fisk
Kjötneyslan eykst lítillega milli ára og er þar aðallega um aukningu á kjúklinga- og svínakjöti að ræða en lambakjötið minnkar. Upplýsingar um fisk eru heldur óáreiðanlegar. Samkvæmt þessum niðurstöðum hefur hann heldur aukist undanfarið ár. Þó þarf að gera enn betur og er landsmönnum ráðlagt að borða fisk a.m.k. tvisvar í viku sem aðalrétt.
Hörð fita of mikil
Heildar feitmetisneyslan stendur í stað árið 2006. Smjör, smjörvi, létt og laggott og klípa breytist lítið en smjörlíkið dregst saman líkt og áður. Aukning er í olíum og öðru feitmeti. Þegar litið er á fitu sem kemur úr mjólk, kjöti, smjöri og smjörlíki, sem í daglegu tali er kölluð hörð fita (mettuð fita og transfitusýrur), kemur í ljós að hún hefur heldur minnkað milli ára. Hörð fita er þó enn allt of stór hluti fitunnar og veitti samtals um 16% orkunnar samkvæmt niðurstöðum Landskönnunar á mataræði 2002. Því er lögð mikil áhersla á að draga úr neyslu á harðri fitu en velja fremur olíu eða mjúka fitu í staðinn og jafnframt að stilla neyslu á fitu og feitum matvörum í hóf.
Einnig eru birtar upplýsingar um framboð á orku og orkuefnunum, próteini, fitu, kolvetnum og alkóhóli svo og hlutfallslegt framlag orkuefna til orkunnar.
Lýðheilsustöð vekur jafnframt athygli á því að fæðuframboðstölur fyrir öll Norðurlöndin, frá árinu 1990, hafa verið birtar í Norrænni hagtöluárbók (Yearbook of Nordic Statistics) sem hægt er að skoða á vef Hagstofu Íslands en hún er einnig fáanleg þar.
