Hver er þróunin í mataræði Íslendinga?
Fæðuframboð á Íslandi 2004-2005
Veruleg aukning í ávöxtum bæði árin
Ef litið er á þróun mataræðis undanfarin ár kemur í ljós að ávextir aukast verulega síðustu tvö ár eða um 13,2 kg á hvern íbúa. Grænmeti eykst einnig en ekki eins mikið. Þrátt fyrir að neysla grænmetis og ávaxta hafi aukist er hún minni en á öðrum Norðurlöndum og mun minni en æskilegt getur talist út frá hollustusjónarmiðum.
 |
Norðurlandamet í neyslu nýmjólkur
Nýmjólk og vörur unnar úr henni minnka ár frá ári en fituminni vörur hafa aukist. Við eigum þó enn Norðurlandamet í neyslu nýmjólkur en fituminni vörur eru algengari á hinum Norðurlöndunum en hér, sérstaklega í Finnlandi þar sem heildarmjólkurneyslan er svipuð og hér á landi. Aðrar norðurlandaþjóðir neyta minni mjólkur en gert er hér. Aukningin í fituminni vörum felst ekki í léttmjólk eða undanrennu, því neysla þeirrar vörutegundar hefur heldur minnkað á milli ára, það eru fituminni sýrðar mjólkurvörur sem hafa aukist og vegur þar þyngst skyrdrykkur. Skyr jókst enn 2004 og var 9,3 kg/íbúa á ári en heldur dró úr því 2005. Ostur hefur hins vegar aukist bæði árin. Mælt er með fitulitlum og lítið sykruðum mjólkurvörum fyrir fullorðna og börn eldri en tveggja ára.
 |
Tæpt kíló af sykri á íbúa á viku
Sykurneysla er enn mjög mikil á Íslandi borið saman við önnur lönd eða tæpt kg á íbúa á viku. Gosdrykkir eiga drjúgan þátt í hinni miklu sykurneyslu. Þótt gosdrykkir hafi staðið nokkuð í stað síðustu árin, og jafnvel fekar minnkað árið 2004, er gosdrykkjaneysla óhóflega mikil hér á landi og var framboðið 156 lítrar/íbúa árið 2004. Það er hins vegar jákvætt að vatnsdrykkir hafa aukist umtalsvert síðustu ár. Sælgæti hefur aukist jafnt og þétt á undanförnum árum og var 18,5 kg/íbúa 2004. Gosdrykkir og sælgæti eiga vafalítið sinn þátt í aukinni tíðni offitu hér á landi. Fleiri og fleiri rannsóknir renna stoðum undir það að mikil drykkja gosdrykkja, og annarra sykraðra svaladrykkja, auki líkurnar á ofþyngd og offitu og því er ráðlagt að takmarka neyslu þessara drykkja.
 |
Þurfum að borða meiri fisk
Kjötneyslan eykst lítillega þessi ár og er þar aðallega um aukningu á kjúklinga- og lambakjöti að ræða. Svínakjötið minnkar en það var í hámarki 2003.
Upplýsingar um fisk eru heldur óáreiðanlegar. Samkvæmt þessum niðurstöðum hefur hlutur hans minnkað jafnt og þétt á undanförnum árum, allt til ársins 2004 þegar smá aukning varð en síðan var aftur minnkun 2005. Þetta er þróun sem þarf að snúa við og er landsmönnum ráðlagt að borða fisk a.m.k. tvisvar í viku sem aðalrétt.
Hörð fita enn alltof mikil
Feitmetisneyslan eykst um tæpt kíló á milli áranna 2003 og 2004 en stendur í stað 2005. Það er lítilsháttar aukning í smjöri en smjörlíkið dregst enn saman. Aðalaukningin er í olíum og öðru feitmeti. Þegar litið er á fitu sem kemur úr mjólk, kjöti, smjöri og smjörlíki, sem í daglegu tali er kölluð hörð fita (mettuð fita og transfitusýrur), kemur í ljós að það hefur orðið lítil breyting í heildina frá árinu 2000 þó breytingar hafi orðið innbyrðis. Næstu tvo áratugi á undan minnkaði hörð fita í fæði mikið eða um 27% og vó minni smjörlíkisneysla þyngst í þeirri þróun. Hörð fita er enn allt of stór hluti fitunnar og veitir samtals um 16% orkunnar samkvæmt niðurstöðum Landskönnunar á mataræði 2002. Því er lögð mikil áhersla á að draga úr neyslu á harðri fitu en velja fremur olíu eða mjúka fitu í staðinn og jafnframt að stilla neyslu á fitu og feitum matvörum í hóf.
Lýðheilsustöð vekur einnig athygli á því að fæðuframboðstölur fyrir Norðurlöndin, frá árinu 1990, hafa verið birtar í Norrænni hagtöluárbók (Yearbook of Nordic Statistics) sem hægt er að skoða og panta á vef Hagstofu Íslands .