,,Látum hjólin snúast" - um ráðstefnu sem haldin var um hjólreiðar
Markmiðið með ráðstefnunni var meðal annars að svara eftirfarandi spurningum:
- Hvert er heilsufarslegt mikilvægi hjólreiða?
- Hversu margir eru að nota hjólreiðar sem samgöngumáta og hvernig stöndum við miðað við aðrar þjóðir?
- Hvað er nú þegar verið að gera til að stuðla að auknum hjólreiðum á Íslandi?
- Er mögulegt að auka hjólreiðar á Íslandi? Hvernig er það mögulegt?
Ráðstefnustjóri var Sigmundur Ernir Rúnarsson fréttastjóri.
Anna Elísabet Ólafsdóttir, forstjóri Lýðheilsustöðvar flutti nokkur inngangsorð um aðdraganda ráðstefnunn
ar og þakkaði samstarfsaðilum þeirra mikla og góða framlag í undirbúningnum.
Hr. Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands setti ráðstefnuna. Minntist hann m.a. þess frelsis og sjálfstæðistilfinningar sem fólst í því að geta stigið upp á reiðhjólið og ferðast um heimaslóðir á yngri árum. Í framhaldinu velti Ólafur upp þeirri spurningu hvað gerist hjá fólki þegar aldurinn færist yfir, af hverju hjólinu væri oftar en ekki lagt og einkabíllinn tæki við. Forsetinn kom með þá hugmynd að allir þeir sem kæmu að skipulagsmálum yrðu, jafn vel með lögum, skyldaði til að hjóla um þau svæði sem verið væri að fást við hverju sinni.
Erlendu gestirnir voru hrifnir af erindi forseta og töldu verðmætt að þjóðarleiðtogi hefði svo góðan skilning á viðfangsefninu og gæfi sér tíma til að leggja því lið með þessum hætti.
Ávarp Hr. Ólafs Ragnars Grímssonar, forseta Íslands
Árni Þór Sigurðsson borgarfulltrúi kynnti nýja samgöngustefnu Reykjavíkurborgar.
Framtíðarsýnin er ,,Reykjavík – Borg sem tryggir greiðar og öruggar samgöngur fyrir alla er jafnframt stuðla að bættu umhverfi, góðri heilsu og aðlaðandi borgarbrag.” Hlutverk samgöngustefnunnar er þríþætt þ.e. 1) Tryggja greiðar samgöngur án þess að ganga á verðmæti s.s. umhverfi, heilsu og borgarbrag. 2) Uppfylla fjölbreyttar ferðaþarfir borgarbúa á jafnréttisgrundvelli og 3) Stuðla að fullnýtingu samgöngukerfa borgarinnar. Sett eru fram markmið til næstu 20 ára þar sem m.a. er stefnan að auka hlutfall hjólreiða úr 3% í 6%, göngu úr 16% í 21%, strætó úr 4% í 8% og fækka ferðum á bíl úr 77% í 65%.
Fyrirlestur Árna Þórs Sigurðssonar
Dr. Carlos Dora er læknir og starfar hjá höfuðstöðvum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar í Genf. Hans erindi fjallaði um hvaða áhrif stefnur í samgöngumálum hafa á heilsu almennings og af hverju er mikilvægt fyrir stjórnvöld að taka þessi mál föstum tökum. Sem dæmi um breytta tíma í þessum efnum nefndi hann annars vegar viðhorf Margaret Thatcher sem á að hafa sagt að: ,,Maður sem er eldri en 26 ára og ferðast með strætó er misheppnaður”. Á móti hvetur nú David Cameroon, leiðtogi breska Íhaldsflokksins, til aukinna hjólreiða og fer flestar sínar ferðir á hjóli.
Carlos sagði frá fjölþættum ávinningi hreyfingar almennt fyrir líkamlega og andlega heilsu og nefndi sem dæmi að offitufaraldurinn hefur verið tengdur auknum hindrunum fyrir fólk að hjóla eða ganga í sínu daglega lífi. Umhverfið hafi oftar en ekki verið skipulagt til að þjónusta bíla en ekki gangandi eða hjólandi fólk. Því lagði Carlos áherslu á the European Parliament Resolution (frá árinu 2002) þar sem kemur m.a. fram mikilvægi þess að taka með í reikninginn áhrifaþætti heilsu í stefnumótun í samgöngumálum og að meta áhrif umfangsmikilla samgönguaðgerða á heilsu íbúa. Rannsóknir hafa sýnt að kostnaður samfélagsins vegna bílaumferðar er gríðarlega mikill og því ítrekaði Carlos fjölþættan ávinning þess að stjórnvöld stuðli að heilbrigðum samgöngumáta s.s. fleiri gangi og hjóli. Má þar m.a. nefna bætta lýðheilsu, umhverfisvernd, bætt aðgengi og síðast en ekki síst bættan efnahag.
Jóna Hildur Bjarnadóttir sviðsstjóri hjá ÍSÍ sagði frá fyrirtækjaleiknum Hjólað í vinnuna. Verkefnið hófst árið 2003 og tveimur árum síðar hafði þátttakan tífaldast en þá voru liðsmenn rúmlega 5.000 talsins. Jóna sýndi skemmtilegan samanburð á þátttökuhlutfalli í sambærilegum verkefnum á hinum Norðurlöndunum. Þar kom fram að þátttökuhlutfallið í Hjólað í vinnuna á Íslandi er sambærilegt og í Danmörku (sem byrjaði fyrir 8 árum) eða 1,6% af landsmönnum á báðum stöðum.
Fyrirlestur Jónu Hildar Bjarnadóttur
Þorsteinn R. Hermannsson hjá Hönnun, verkfræðistofu greindi frá ferðavenjum í Reykjavík. Þar kom fram að við val á ferðamáta skiptir m.a. máli þéttleiki byggðar og landnotkun, einkabílaeign, gjaldfrjáls bílastæði, þjónustustig gatnakerfis o.m.fl. Um ~76% allra ferða í Reykjavík eru farnar á einkabíl, 19,2% gangandi/hjólandi og 4,1% með strætó. Um þriðjungur ferða eru styttri en 1 km og hvorki meira né minna en helmingur af þeim eru farnar á einkabílnum. Alls eru 62% ferða <</span>3km og 76% ferða eru <</span>5 km. Meðallengd ferða í Reykjavík er 3,23 km og eru um 600 bílar fyrir hverja 1000 íbúa, sem er nálægt fjölda ökuskírteina á þessu svæði. Til samanburðar má nefna að í Kaupmannahöfn eru um 220 bílar/1000 íbúa en um 700 bílar/1000 íbúa í Houston. Í Houston er byggðin um 3 sinnum strjálbýlli en í Reykjavík og meðallengd allra ferða um 15 km eða ~5 sinnum meiri en í Reykjavík. Sem stendur fara um 50% af landi í Reykjavík undir samgöngumannvirki og ef fram heldur sem horfir mun umferðarþungi aukast um 30% til ársins 2024. Ef horft til verðmæta þess lands sem er að fara undir umferðarmannvirki nefndi Þorsteinn sem dæmi að hvert bílastæði kostar um 2-3 milljónir.
Fyrirlestur Þorsteins R. Hermannssonar
Gunnar Hersveinn, upplýsingafulltrúi Umhverfissviðs Reykjavíkurborgar fjallaði um reiðhjólið sem samgöngutæki. Hann sagði að næstum ekkert hefði verið gert til að hvetja fólk til að nota hjól og sárafá mannvirki reist fyrir þetta vistvæna samgöngutæki. Allt sem hjólreiðafólkið þarf er rými, samfellt yfirborð sem hvorki bílstjórar né gangandi þvælast inn á, aðstæður til að halda jöfnum hraða og skýr tengsl á milli staða. Hann lagði einnig áherslu á að þróaðar yrðu góðar tengingar milli strætó og reiðhjóla, því það væri mjög góður kostur að samnýta almenningsvagna og reiðhjól. Hann sagði nauðsynlegt að reisa sérstakar hjólabrautir í Reykjavík og hvatti Aþingismenn til að samþykkja frumvarp um stofnbrautir fyrir reiðhjól.
Thomas Krag er reynslumikill ráðgjafi á sviði samgöngumála. Líkt og Carlos fjallaði hann um mikilvægi langtímastefnumótunar í samgöngumálum þar sem tekið er tillit til þarfa gangandi og hjólandi vegfarenda. Sem dæmi um lönd sem hafa sérstaka landsstefnu um hjólreiðar eru Holland, Danmörk, Noregur og Bretland og var Flanders í Belgíu nefnt sem dæmi um landssvæði með vel heppnaða hjólreiðastefnu. Í takti við þetta eru Holland, Danmörk og Flanders (Belgíu) dæmi um svæði með hátt hlutfall hjólreiða. Þættir sem hafa sýnt sig að hafa áhrif á hjólreiðar eru m.a. veður, landslag, öryggi, mengun og vegalengdir. Varðandi veðrið kom mörgum á óvart að hjólreiðar eru algengari í löndum með lægra hitastig og þar sem jafn vel rignir oftar en í heitari löndum. Það er mun auðveldara að klæða af sér kulda og úrkomu en hita. Thomas nefndi sem dæmi Oulu í Finnlandi. Þrátt fyrir að veturnir séu mun kaldari (~-20°C) en í Reykjavík eru árstíðarsveiflur í hjólreiðum ótrúlega litlar en ~25% allra ferða eru á hjóli.
Því fleiri sem hjóla, því minni er slysahættan. Mörgum kom mikið á óvart að hjólreiðafólk verður ekki fyrir meiri mengun en bílnotendur, og jafn vel er stig mengunar lægra ef eitthvað er. Að lokum ítrekaði Thomas mikilvægi þess að hér væri ekki um að ræða að velja annað hvort einkabílinn eða hjólið, heldur fremur stefna að því að fækka bílferðum og fjölga þeim ferðum sem farnar eru á hjóli og með markvissum aðgerðum væri svo sannarlega raunhæft gera slíkt á Íslandi.
Pallborðsumræður
Öllum þingflokkum var boðið að senda fulltrúa sinn í pallborðsumræðurnar og m.a. svara spurningunni ,,Er einkabíllinn búinn að sigra”? Þátttakendur voru Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir Samfylkingu, Kolbrún Halldórsdóttir Vinstri grænum og Jórunn Frímasdóttir Sjálfstæðisflokki. Allar voru sammála um mikilvægi þess að efla heilbrigðan samgöngumáta. Þó virðist skorta frekari pólitíska samstöðu til að skapa forsendur til markvissari aðgerða á þessu sviði.