Fækkar í hópi þeirra sem aldrei drekka áfengi - einkum á meðal kvenna
Yfirlit
Lýðheilsustöð tók saman upplýsingar um þróun áfengisdrykkju á Íslandi frá því á áttunda áratugnum fram til 2007. Notaðar eru annars vegar upplýsingar Hagstofu Íslands um selda alkahóllítra á hvern íbúa frá og með árinu 1980 og hins vegar gögn úr nokkrum spurningakönnunum frá og með árinu 1974. Mikilvægt er að fylgjast með þróun áfengisdrykkju í landinu, bæði hvað varðar magn og neyslumynstur, þar sem mikil áfengisneysla getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir heilsu fólks og samfélagið í heild. Þótt umræða um skaðsemi áfengis beinist yfirleitt að sjúkdómum eru ýmis samfélagsleg vandamál henni samfara, til dæmis ofbeldi.
Úr 4 alkóhóllítrum í 7,5
Mynd 1
Á mynd 1 sést að heildaráfengisneysla Íslendinga hefur aukist töluvert frá árinu 1980. Árið 1980 voru seldir alkahóllítrar, þ.e. hreint áfengi, rúmlega 4 lítrar á hvern íbúa en 7,5 árið 2007. Sala bjórs var lögleidd á Íslandi 1. mars 1989 og eftir það hafa seldir alkahóllítrar úr sterku áfengi farið minnkandi en heildarsala alkóhóllítra aukist.
Mun fleiri drekka nú vikulega eða oftar
Mynd 2
Myndir 2 og 3 sýna prósentuhlutfall Íslendinga sem drekka áfengi vikulega eða oftar, skipt eftir kyni og aldurshópi. Eins og kemur skýrt fram á myndunum hefur hlutfall þeirra sem drekka vikulega eða oftar aukist mikið á undanförnum árum. Árið 1984 drukku 9,5% karla, á aldrinum 56-60 ára, áfengi vikulega eða oftar en talan var komin í rúmlega 46% árið 2007. Svipuð þróun hefur átt sér stað hjá körlum og konum og öllum aldurshópum en hlutfallslega drekka fleiri karlar vikulega eða oftar heldur en konur.
Mynd 3
Færri sem aldrei hafa neytt áfengis
Mynd 4
Að lokum sýna myndir 4 og 5 hlutfall Íslendinga sem ekki neyta áfengis, en sá hópur hefur farið minnkandi undanfarið. Meiri fækkun varð í hópi kvenna sem ekki neyta áfengis en karla. Árið 1974 drukku tæplega 32% kvenna, í aldurshópnum 31-50 ára, aldrei áfengi en það hlutfall var komið niður í rúmlega 6% árið 2007. Meiri áfengisneysla síðustu ára er að stórum hluta vegna aukinnar neyslu á bjór. Íslenskir karlmenn eru að jafnaði að drekka áfengi mun oftar en áður og stærri hluti kvenna drekka nú áfengi en áður.
Mynd 5
Gögn
Í mynd 1 eru notaðar hagtölur frá Hagstofu Íslands en upplýsingar Hagstofunnar koma frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Gögnin sem notuð eru á myndum 2 til 5 byggja á spurningalistakönnunum sem hafa verið lagðar fyrir tilviljunarúrtök Íslendinga á landinu öllu á árunum 1974, 1984, 1988, 1992, 2001, 2004 og 2007.
Aldur er nokkuð mismunandi milli úrtaka en hér eru einungis notaðar upplýsingar um fólk á aldrinum 20 til 60 ára þannig að hægt sé að gera samanburð. Árið 1974 náði könnunin þó aðeins til Íslendinga frá 20 til 50 ára. Allar kannanirnar eru póstkannanir nema sú sem lögð var fyrir árið 2004 sem var símakönnun. Árið 2001 fékk helmingur úrtaksins póstkönnun en hinn helmingurinn símakönnun. Þar sem hlutfallstölur byggja á misstórum úrtökum (frá 740 til 5641, sem skiptist á milli aldursflokka og kyns) ber að túlka breytingar með varúð. Úrtaksvillur geta komið fram sem óvenjumiklar sveiflur á milli ára. Svarhlutfall var frá 54% (2001) til 80% (1974). Unnið er úr gögnum frá árunum 1974-1992 með góðfúslegu leyfi Tómasar Helgasonar, sem stóð fyrir gagnasöfnun í samstarfi við Hildigunni Ólafsdóttur og ýmsa aðra sérfræðinga.
Fjölmiðlaumfjöllun
Samfélagið í nærmynd, 7.9.09: Viðtal við Stefán Hrafn Jónsson, sviðsstjóra rannsókna og þróunarsviðs Lýðheilsustöðvar, og Rafn Jónsson, verkefnisstjóra áfengis- og vímuvarna, Lýðheilsustöð