Hvað á að segja börnum um fuglaflensuna?
Mikilvægt er að hlusta á þær spurningar sem vakna hjá börnunum, leiðrétta misskilning og koma í veg fyrir ónauðsynlegan kvíða.
Hér eru nokkur atriði sem er mjög mikilvægt að fræða börnin um:
1. Fuglaflensa er sjúkdómur í fuglum. Hann er hættulegastur hænum og kalkúnum en yfirleitt eru það líka endur, gæsir og svanir sem smitast og veikjast.
2. Það er afar sjaldgæft að fólk smitist af fuglaflensu. Um það eru þó nokkur dæmi í öðrum löndum og þá hefur verið um að ræða fólk sem hefur verið í snertingu við smitaða fugla.
3. Ýmislegt er hægt að gera til að vernda sig. Forðast að vera í návist dauðra eða veikra fugla eða fuglaskít. Alls ekki á að snerta fuglana. Ekki vera á stöðum þar sem mikið er um fuglaskít. Börn þurfa að láta foreldra sína eða aðra fullorðna vita ef þau sjá dauða eða veika fugla.
Innskot: Samkvæmt leiðbeiningum frá yfirdýralækni þarf ekki að tilkynna um einstaka dauðan fugl en ef um marga dauða fugla er að ræða er bent á að láta héraðsdýralækni vita. Nánari upplýsingar: http://www.yfirdyralaeknir.is/NYR_VEFUR/frettir/2006/mars_9_fuglaflensa_leidbeiningar.htm
4. Það þarf samt ekki að hætta að gefa fuglunum mat. Ekki er hættulegt að gefa smáfuglunum eða öndunum brauð - sleppið bara að gefa þeim úr lófanum. Svo þarf að þvo sér vel um hendurnar eftir að hafa verið á stöðum þar sem mikið er af fuglum.
Það sem börnin spyrja um
Svör við algengum atriðum sem börn spyrja um:
Drykkjarvatn: Maður fær ekki fuglaflensu af því að drekka drykkjarvatnið.
Að borða kjúkling: Maður smitast ekki afþví að borða kjúkling eða egg.
Fuglar í búrum: Mjög lítil hætta er á að páfagaukar eða aðrir heimilisfuglar í búrum veikist. En það þarf að þvo sér um hendurnar bæði áður og eftir að maður hefur verið í snertingu við þá. Halda á búrfuglum innandyra og ekki hafa þá á stöðum þar sem þeir gætu komist í námunda við villta fugla.
Kettir: Mjög sjaldgæft er að kettir smitist og verði veikir en það hefur gerst í öðrum löndum. Okkar kettir komast í snertingu við smáfugla en það eru litlar líkur á að smáfuglarnir séu smitaðir. Þess vegna eru litlar líkur á að fólk smitist af köttum. Samt sem áður er ástæða til að þvo sér vel um hendurnar eftir að hafa verið í námunda við kattarskít og munnvatn kattar.
Fjarlægja þarf þá fugla sem kettir koma inn í hús. Notið pappírsþurrku, plastpoka eða eitthvað álíka þegar fuglinn er tekinn upp. Þvoið hendurnar vel á eftir. Látið börn ekki snerta fuglinn.
Hengja þarf bjöllu um hálsinn á kisu til að vara fuglana við henni.
Hundar: Engar tilkynningar hafa borist um að hundar hafi orðið veikir eða hafi smitað aðra hunda eða fólk.
Villtir fuglar: Það eru aðallega fuglategundir sem halda sig í stórum hópum á votlendi sem hafa valdið alvarlegustu smithættunni í löndum þar sem fuglaflensa hefur verið staðfest. Einna helst er litið til fuglategunda eins og anda, gæsa, svana og vaðfugla.
Smit í krákum og spörfuglum hefur fundist í Japan en það er alls óvíst að sá vandi muni koma upp á Norðurlöndum.
Þegar fuglaveikin kemur hingað
Skýringar sem nota má fyrir börn ef sýktir fuglar finnast í landinu og grípa þarf til ráðstafana:
Lögreglan þarf að setja vegatálma við vegi sem liggja að bóndabæjum, þar sem fuglaflensusmit hefur fundist í fuglum, til að koma í veg fyrir umferð þangað. Þetta er vegna þess að annars getur smitið breiðst út til annarra fugla, s.s. hænsna og gæsa.
Svæðið er girt þannig af að fólk má ekki fara að bænum, því þá gæti það tekið með sér smitið þegar það fer þaðan og smitað fugla á öðrum bæjum. Þetta gerist t.d. við það að fólk stígur í fuglaskít sýktra fugla og notar svo sömu skó eða stígvél á öðrum bóndabæ þar sem engir fuglar eru veikir, en við það getur smitið breiðst út og smitað frísku fuglana.
Jafnvel þarf að aflífa mörg dýr og það er vegna þess hversu smitandi sjúkdómurinn er. Þó aðeins fáir fuglar séu veikir þá er mjög líklegt að margir fleiri séu smitaðir og til að koma í veg fyrir að smitið breiðist út þá þarf að aflífa alla í einu.
Sorglegt fyrir fuglana
,,Ég hef sagt börnunum að þetta sé mjög sorglegt fyrir fuglana", segir Helen Johsen Christie, forstjóri geðheilsusmiðstöðvar barna og unglinga, heilsugæslusvæði suður- og austur. ,,Börnum vorkenna dýrunm og þeim er svo sannarlega vorkunn. Ég segi þeim líka að afar sjaldgæft sé að fólk smitist af dýrum en að það geti gerst og þess vegna verðum við að fara varlega og snerta ekki fugla. Það er allt í lagi að halda áfram að gefa þeim mat en það á bara ekki að snerta þá.
Maturinn okkar
Ég hef líka útskýrt fyrir þeim að við þurfum að gæta þess að sjúkdómurinn smitist ekki frá villtum fulgum yfir í hænsnin, því þau eru matfuglar og við viljum ekki að maturinn okkar sé sýktur. Í nokkrum löndum hefur þurft að slátra stórum hluta hænsnanna og að öllum þyki það mjög leitt að þurfa að slátra öllum þessum dýrum sem eru að veikjast. Ég segi þeim svo líka að maður verði að þvo sér vel um hendurnar eftir að hafa tekið upp fuglafjöður úti," segir Helen.
Hún útskýrir líka frá að hún tali um þetta mál á rólegan hátt og öruggum rómi.
,,Alveg eins og þegar þrumuveður er úti og maður vill róa börnin. Þá er ekki hægt að lofa því að eldingu slái ekki niður en maður byrjar samt ekki á því að tala um allar hætturnar.
Mikilvægt að segja að við höfum stjórn á þessu
Helen leggur áherslu á að börn séu mjög háð skilaboðum sem koma úr heimi hinna fullorðnu. Snúist þau um ótta og hysteríu þá er það áhrifin sem skilaboðin hafa á börnin. Snúist skilaboðin um að við höfum stjórn á málinu þá eru það áhrifin sem þau hafa á börnin.
,,Við verðum að segja börnunum að að við höfum stjórn á þessu máli og að við séum vel undirbúin, " segir Helen.
Upplýsingamiðum
,,Við höfum nokkrar áhyggjur af því að börn séu að fá upplýsingar sem þau þurfa ekki á að halda. Þau eru mjög fljót að grípa það sem sagt er í fjölmiðlum og það sem þar kemur fram þarfnast oft frekari skýringa, vegna þess að upplýsingarnar, sem þar birtast, eru ekki ætlaðar börnum, " segir Greta Anita Dyb, sviðssjtjóri við Rannsóknamiðstöð landsins fyrir ofbeldi og traumatisk álag.
,,Börn geta orðið hrædd við það sem þau heyra um í fjölmiðlum. Þau skilja kannski of lítið af því sem sagt er og geta ekki unnið úr upplýsingunum á sama hátt og fullorðnir. Þau miða aðstæðurnar við sig og halda að það sem sagt er eigi jafnt við um þau og börn sem búa á smituðum svæðum, " segir Greta.
,,Aldur barnsins skiptir auðvitað máli fyrir skilning þess á aðstæðunum. Ung börn þurfa fyrst og fremst að heyra að verið sé að gera allt sem hægt er til að fleiri verði ekki veikir. Börn í 5. og 6. bekk skilja hvað faraldur er, meðal annars vegna þess hversu miklu meira þau hafa lært en þau yngri.
Að hlusta af gaumgæfni
Hafa þarf í huga að hlusta af gaumgæfni á börnin. Það þarf að hlusta á þau til að komast að því hvað það er sem þau eru upptekin af. Ef alheimsfuglaflensufaraldur er það sem barnið er upptekið af, þá þarf að útskýra málið út frá skilningi barnsins, " segir Greta. ,,Þegar áherslan á þetta mál er svona mikil í fjölmiðlum má reikna með að flest börn séu að hugsa um það. Vegna þess þurfa m.a. leik- og grunnskólakennarar að vera meðvitaðir um að hlusta sérlega vel á börnin, finna út hvað það er sem þau eru upptekin af og leiðrétta misskilning á skiljanlegan hátt.
Þegar unnið er með börnum þá er góð regla er að nota eyrun jafn mikið og munninn", segir Greta.
Móðursýki
Helen telur að í Noregi sé fólk mjög hrætt um að börn verði hrædd við hvaðeina slæmt sem gæti gerst í landinu. ,,Ég þekki til stríðsástands og stór hluti barna heimsins býr við mun hættulegri aðstæður en norsk börn komast nokkru sinni í námunda við. En í Noregi er meiri um ástæðulausa hræðslu við það að börn verði hrædd. Hættan er fjarlæg og varnirnar miklar", segir Helen.
,,Við gerum ráð fyrir að börn geti orðið hrædd. En við verðum að hætta að vera móðursjúk út af þessu, heldur eigum við að róa börnin. Það gera foreldrar á svæðum sem eru miklu hættulegri en þau sem norsk börn alist upp á.
Verkefni okkar fullorðnu er að segja börnunum að við fullorðnu séum til staðar fyrir fyrir þau og að við gætum þeirra. Við eigum ekki að auka á hræðsluna", segir Helen.
Tenglar um fuglaflensu:
Lýðheilsustöð: Fuglaflensa - upplýsingar
Skolenettet: Informasjon om fugleinfluensa til skoler og barnehager
Kunnskapsdepartementet: Informasjon til skoler og barnehager om fugleinfluensa
Mattilsynet: Fugleinfluensa