Heimilið og umhverfi þess

18.3.2004

Hvernig getum við gert heimilið og umhverfi þess öruggt fyrir barnið?

Slys á heimilum og í umhverfi þeirra eru alltof algeng meðal barna. Helsti áhættuhópurinn eru börn á aldrinum 0-4 ára. Börn á þessum aldri hafa ekki þroska til að meta né forðast hættur í umhverfinu. Á slysadeild Landspítala - Háskólasjúkrahúss í Fossvogi leita margir með börn sín eftir að þau hafa slasast. 60% barna á aldrinum 0-4 ára sem þangað leita hafa slasast inni á heimilinu, 38% barna á aldrinum 5-9 ára og 15% barna á aldrinum 10-14 ára. Þessar tölur sýna aðeins þá sem leita á slysadeild LHS í Fossvogi en ekki alla hina sem leita til annarra aðila eða ekki. Á aldurbilinu 5 - 9 ára hefur barnið náð meiri þroska til að meta og forðast hætturnar en þær eru enn til staðar eins og sést hér að ofan. Dögg Hauksdóttir, læknanemi á 4. ári við Háskóla Íslands, gerði rannsókn á heimaslysum vorið 2002.

Heimilið á að vera griðastaður fyrir fjölskylduna og þar á öllum að líða vel. Það er á ábyrgð foreldra að gera heimilið eins öruggt og kostur er til fyrirbyggja slys innan veggja þess og utan. Til eru ýmiss konar öryggisvörur sem gott er að nota til að minnka líkur á að barn meiði sig inni á heimilinu, en það má alls ekki treysta eingöngu á þær. Foreldrar verða sífellt að hafa auga með barninu. Setja verður barninu reglur og halda þær. Gott er að fara yfir herbergi heimilisins reglulega m.t.t. öryggis. Mikilvægt er að skoða einnig heimili þeirra sem barnið dvelur mikið hjá s.s. ömmu og afa. Hér eru nokkur atriði sem gott er að hafa í huga en einnig er hægt að nota gátlista fyrir heimilið.

Heimilið í heild sinni

• Símanúmer Neyðarlínunnar 112

• og Eitrunarmiðstöðvar 543 2222   ættu að vera við öll símtæki á heimilinu.

• Á heimilinu þurfa rafmagnslagnir að vera í lagi.  Það er algert skilyrði að í eldhúsi, baðherbergi og þvottahúsi séu raflagnir jarðtengdar þar sem vatn getur leitt rafmagn.  Lekastraumsrofi þarf að vera til staðar og hann þarf að vera í lagi.  Hann ásamt jarðtengingu raflagna er öruggasta vörnin gegn raflosti.    

• Rafmagnssnúrur ættu ekki að hanga niður á gólf eða liggja eftir gólfinu þar sem barnið getur náð til þeirra og togað yfir sig þunga hluti. Fjarlægið ónauðsynlegar framlengingarsnúrur og fjöltengi. Rafmagnssnúrur sem eru farnar að trosna þarf að endurnýja.

• Innstungur á heimilinu þurfa að vera heilar og í lagi.  Þær verða líka að vera vel festar í vegginn.  Allar nýrri innstungur eru með innbyggðar öryggislæsingar sem draga úr hættunni á að börn slasi sig á þeim.  Hægt er að kanna hvort öryggislæsing er í innstungunni með því að kíkja í götin.  Ef lokað er fyrir götin eru hún til staðar.  Fáið ráðgjöf fagmanna ef þið eruð ekki viss.  Verja skal innstungurnar með þar til gerðum öryggislæsingum ef þær eru ekki innbyggðar.  Í innstungur sem notaðar eru reglulega henta vel læsingar eða skífur, en í innstungur sem sjaldan eða aldrei eru notaðar er gott að vera með lok.  Lokið þarf að taka úr ef nota á innstunguna, en skífan er alltaf höfð í innstungunni.

• Öryggislæsing skal vera á öllum gluggum sem hindra að gluggi opnist meira en 10 cm, til að koma í veg fyrir að barnið falli út um hann.

• Ganga þarf þannig frá rimla- og rúllugardínum að snúrur hangi ekki niður.  Þannig er komið í veg fyrir að barnið nái að setja þær utan um hálsinn á sér.  Einnig er hætta á að barn geti hengt sig í rimlunum.  Rimlagardínur eru því ekki hentugar í barnaherbergi.

• Hálkunet þarf að vera undir gólfmottum til að koma í veg fyrir að þær renni til þegar stigið er á þær.   

• Ef stigar eru á heimilinu þurfa að vera öryggishlið fyrir stigaopum bæði uppi og niðri.  Öryggishliðið þarf að vera minnst 70 cm á hæð og bil milli rimla má ekki vera meira en 7,5 cm.  Það má ekki opnast í áttina að tröppunum og læsingin þarf að vera þannig að barnið geti ekki opnað hliðið sjálft.

• Stigahandrið þarf að vera þannig gert að barnið freistist ekki til að klifra í því.  Rimlar ættu því ekki að liggja láréttir.  Bil milli lóðréttra rimla í handriði á ekki að vera meira en 10 cm og bil frá gólfi að handriði á ekki vera meira en 10 cm.  Þannig er minni hætta á að barnið detti á milli eða festi höfuðið.

• Sumir stigar hafa op milli þrepanna. Þar er hætta á að barnið detti milli þrepanna eða festi höfuðið á milli. Ef bilið milli þrepanna er meira en 10 cm þarf að loka því með breiðum lista eða dúk.

• Utan um eldri miðstöðvarofna er æskilegt að smíða hlíf.  Þeir geta bæði hitnað mikið og einnig er hætta á að barnið detti á þá og meiði sig.  Sjaldgæft er að börn brenni sig á svona ofnum, en það hefur þó gerst.  Meiri hætta er á því ef yfirborð ofnsins er slétt. 

• Af rafmagnsofnum getur verið íkveikjuhætta.  Gæta verður að því að setja ekkert nálægt þessum ofnum t.d. húsgögn og alls ekki breiða neitt yfir þá.  Börn brenna sig frekar á eldri gerðum rafmagnsofna en miðstöðvarofnum.  Nýrri rafmagnsofnar eru öruggari þar sem yfirborðshiti þeirra er ekki eins mikill og þeirra sem eldri eru.  Utan um eldri rafmagnsofna þarf að smíða hlíf eða skipta þeim út.  

• Athugið jurtir á heimilinu en margar þeirra eru eitraðar. 

• Gætið þess að ekki myndist gegnumtrekkur sem skellir hurðum og klemmir litla fingur barnsins.  Hægt er að fá klemmuvörn á hurðir. 

• Í glerhurðum er æskilegt að vera með öryggisgler eða öryggisplast á glerinu.

• Á heimilinu skal vera reykskynjari, eldvarnarteppi og slökkvitæki. Fáið ráðgjöf fagmanna um hvar sé best að staðsetja þennan öryggisbúnað.  Prófið og skiptið um rafhlöður í reykskynjara reglulega.

• Á svalahurðum þarf að vera öryggislæsing sem hægt er að nota til að tryggja að hurðin opnist ekki meira en 10 cm.

• Svalahandrið ætti að vera með lóðréttum rimlum og bil milli þeirra skal ekki vera meira en 10 cm.  Á milli handriðs og svalgólfsins má ekki vera meira bil en 10 cm.

Barnaherbergi

• Fjarlægið leikföng sem strengd eru yfir rúmið og hangandi leikföng úr rimlarúminu þegar barnið nær að lyfta sér upp á hendur eða hné.

• Hengið ekki myndir í ramma upp fyrir ofan barnarúmið nema að festa þær vel við vegginn.

• Ef öryggisbelti er á skiptiborðinu ætti alltaf að nota það og gæta þess að það sé notað rétt.  Barnakrem o.þ.h. skal vera innan seilingar fyrir ykkur en á þeim stað sem barnið nær ekki til. Aldrei skal skilja barnið eftir eitt á skiptiborðinu, jafnvel þótt það sé fest með öryggisbeltinu.

• Ef barnið getur klifrað upp úr rimlarúminu er tímabært að skipta yfir í stærra og lægra rúm og nota á það öryggishlíf sem hindrar að barnið detti út úr rúminu.  Einnig er hægt að setja dýnuna úr rimlarúminu á gólfið.

• Setjið ljós eða lampa aldrei nálægt gluggatjöldum eða rúmfatnaði. Hiti frá ljósinu getur verið það mikill að það kvikni í.

• Rimlagardínur eru ekki hentugar í barnaherbergi.

• Rimlarúm, leikgrind eða rúm eiga ekki að vera við eða undir glugga, svo ekki sé hætta á að barnið nái að klifra upp í gluggann.

• Verið viss um leikföngin hæfi aldri barnsins og uppfylli lágmarkskröfur um öryggi.

• Skiljið aldrei eftir smáhluti í herbergi barnsins.  Til að mæla hvort hlutur/dót er of lítið fyrir barnið er hægt að nota kokhólk. Kokhólkinn er hægt að fá hjá Rauða Krossi Íslands.

• Lok á leikfangakistu ætti ekki að vera þungt, á hjörum eða læsanlegt. Barnið getur skriðið ofan í kistuna og hætta er á að það komist ekki úr henni aftur.

• Frístandandi hillur, kommóður og skápar ættu að vera fest við vegginn, til að hindra að þessir hlutir detti yfir barnið ef það er að klifra á þeim.  Hægt er að nota til þess gerðar öryggisfestingar eða vinkla.  Einnig þarf að festa hillur í skápum ef þær eru lausar. 

Svefnherbergi

• Skiljið ekki lyf eða snyrtivörur eftir í skúffum eða ofan á náttborðum.  Öll lyf skal geyma í læstum hirslum og snyrtivörur í hirslum með barnalæsingum.

• Frístandandi hillur, kommóður og skápar ættu að vera fest við vegginn, til að hindra að þessir hlutir detti yfir barnið ef það er að klifra á þeim.  Hægt er að nota til þess gerðar öryggisfestingar eða vinkla.  Einnig þarf að festa hillur í skápum ef þær eru lausar. 

• Gæta verður að barninu þegar það er í hjónarúminu því hætta er á því að það detti fram úr því.  Mörg rúm sem keypt eru í dag eru heldur hærri en þau sem notuð voru áður.

• Setjið ljós eða lampa aldrei nálægt gluggatjöldum eða rúmfatnaði.  Hiti frá ljósinu getur verið það mikill að  það kvikni í.

• Ef veggfast sjónvarp er í svefnherberginu þarf að gæta að því að það sé tryggilega fest.  

Baðherbergi

• Setjið stama mottu á gólfið til að koma í veg fyrir að hún renni til þegar stigið er á hana.  Baðkers- og sturtubotnar verða hálir í bleytu.  Notið hálkumottu þar til að hindra fall.

• Gætið þess að allar innstungur séu jarðtengdar.  

• Geymið snyrtivörur og hreinsiefni í hirslum með barnalæsingu. Athugið að þó að umbúðir séu með öryggislæsingu eru alltaf einhver börn sem geta opnað þær.

• Öll lyf, þ.m.t. vítamín, eiga að vera í læstum hirslum. Athugið að þó að umbúðir séu með öryggislæsingu eru alltaf einhver börn sem geta opnað þær.

• Naglaskæri, naglaklippur, naglaþjalir og þess háttar skal geyma þar sem barnið nær ekki til.

• Geymið raftæki, s.s. hárblásara og krullujárn, á stað sem barnið nær ekki til.  Ávallt skal taka slík raftæki úr sambandi þegar þau eru ekki í notkun og ganga frá þeim strax á viðeigandi stað.

• Til að forðast bruna ætti vatn úr krana á heimilum ekki að verða heitara en 40°C.  Hægt er að fá blöndunartæki með hitastilli. Ef ekki er innbyggður hitastillir á blöndunartækinu ætti að skipta um blöndunartæki eða reyna á annan hátt að draga sem mest úr hita vatnsins sem kemur úr krananum. Leitið ráða hjá pípulagningamönnum eða verslunum sem selja hreinlætistæki.

• Aldrei skal skilja barnið eftir eftirlitslaust í baðkerinu eða inni á baðherbergi þar sem er baðker, vaskur eða klósett fullt af vatni.  Svokallað baðsæti er ekki öryggisbúnaður heldur eingöngu ætlað til þæginda þegar barnið er baðað.

• Notið skemil fyrir barnið til að standa á inni í baðherberginu.  Ef barnið þarf að teygja sig of langt í hlutina getur verið hætta á að það detti og slasist illa.

• Hafið klósettsetuna niðri.  Hægt er að fá öryggislæsingar á klósettsetuna ef þarf.  Klósettburstinn þarf að vera á stað þar sem barnið nær ekki til hans.

• Ef öryggisbelti er á skiptiborðinu ætti alltaf að nota það og gæta þess að það sé notað rétt.  Barnakrem o.þ.h. skal vera innan seilingar fyrir ykkur en á þeim stað sem barnið nær ekki til. Aldrei skal skilja barnið eftir eitt á skiptiborðinu, jafnvel þótt það sé fest með öryggisbeltinu.

Eldhús

• Geymið ekki vítamín eða lyf á eldhúsborði, á eldhúsbekk eða í gluggakistu. Öll lyf, þ.m.t. vítamín, eiga að vera í læstum hirslum. Athugið að þó að umbúðir séu með öryggislæsingu eru alltaf einhver börn sem geta opnað þær.

• Verið viss um að hnífar, skæri og önnur beitt áhöld séu geymd í hirslum með barnalæsingum.

• Geymið uppþvottavéladuft og önnur hreinsiefni í upphaflegum umbúðum og í læstum skáp. Uppþvottavéladuft getur valdið alvarlegum og varanlegum bruna á meltingarfærum ef barn gleypir það.

• Öryggislæsingar ættu að vera á skápum og skúffum sem barnið getur náð í.

• Hafið stóla sem barnið getur klifrað upp á, ekki nálægt eldhúsbekk eða eldavél.

• Snúið alltaf handföngum á pottum innávið þannig að barnið geti ekki teygt sig í pottana. Notið innri hellurnar ef hægt er. Á eldavélina er hægt að fá hlíf fyrir hellurnar og á rofana.  Festa skal eldavélina við vegginn til að ekki sé hætta á að hún sporðreisist.  Á bakaraofninum ætti að vera barnalæsing og ef hurðin hitnar mikið er hægt að setja á hana þar til gerða hlíf. Gaseldavélar eru vinsælar á heimilum landsmanna.  Gætið þess að gaseldavélin sé  merkt.  Gaseldavélin á að vera með innbyggðum öryggisbúnaði sem kemur í veg fyrir að gas streymi út ef loginn hefur slokknað og ekki á að vera hægt að kveikja á  gashellu með því að snúa eingöngu rofunum.

• Brauðristina ætti að geyma þar sem barnið nær ekki til, en barnið getur brennt sig mjög illa á henni.

• Verið viss um að rafmagnssnúrur hangi ekki niður af hillum, borðum og bekkjum, svo barnið geti ekki togað rafmagnstæki niður.  Rafmagnstæki skal alltaf taka úr sambandi þegar þau eru ekki í notkun og ganga skal frá þeim á stað, þar sem barnið nær ekki til þeirra.

• Innstungur, eldri en 8 ára, skal verja með öryggislæsingum.  Til eru tvenns konar læsingar, lok og skífur.  Veljið læsingar sem öruggt er að barnið geti ekki tekið úr innstungunum.  Allar nýrri innstungur, yngri en 8 ára, hafa innbyggðar öryggislæsingar þannig að ekki er hægt að fá straum úr þeim nema að stinga í bæði götin í einu. 

• Ef barnið er í hástól þarf hann að vera stöðugur. Allir hástólar geta oltið. Hægt er að koma í veg fyrir að stóllinn velti með því að festa stólinn með öryggisól við borðplötuna að neðan.  Barnið skal festa með beisli í stólinn frá upphafi.

• Hafið handslökkvitæki/eldvarnarteppi í eldhúsinu og fáið ráðgjöf fagmanna um hvar best er að staðsetja þennan öryggisbúnað í eldhúsinu.

Stofan

• Sjónvarp ætti að vera fest á hillu eða borð til að ekki sé hætta á að það detti.  Æskilegt er að festa borðið/hilluna við vegginn.

• Á myndbandstæki er æskilegt að hafa öryggislæsingu sem hindrar að barnið geti sett höndina inn í tækið.

• Innstungur, eldri en 8 ára, skal verja með öryggislæsingum.  Til eru tvenns konar læsingar, lok og skífur.  Veljið læsingar sem öruggt er að barnið geti ekki tekið úr innstungunum.  Allar nýrri innstungur, yngri en 8 ára, hafa innbyggðar öryggislæsingar þannig að ekki er hægt að fá straum úr þeim nema að stinga í bæði götin í einu. 

• Frístandandi hillur, kommóður og skápar ættu að vera fest við vegginn, til að hindra að þessir hlutir detti yfir barnið ef það er að klifra á þeim.  Hægt er að nota til þess gerðar öryggisfestingar eða vinkla.  Einnig þarf að festa hillur í skápum ef þær eru lausar. 

• Hvöss horn á húsgögnum er hægt að verja með þar til gerðum hornhlífum.  Einnig ætti að setja öryggisplast á gler í glerborðplötum og glerskápum.

Þvottahús

• Börn ættu ekki að komast ein inn í þvottahús.  Hætta getur verið á að yngri börnin skríði inni í þvottavél, þurrkara eða frystiskápa/kistur og komist ekki út úr þeim aftur.  Mikilvægt er að hafa öryggislæsingar á frystiskápum/kistum, en margar eldri gerðir eru þannig að ekki er hægt að opna innan frá.

• Öll hreinsiefni skal geyma í hirslum með barnalæsingum.

• Önnur efni eins og málningu, bílabón, blómaáburð, grasáburð, skordýraeitur, grillolíu og smurningu skal geyma í upprunalegum umbúðum og þar sem barnið nær ekki til.

• Ekki á að vera hægt að opna þvottavélina þegar hún er full af vatni.  Barnið getur brennst illa ef það fær yfir sig heitt vatn úr þvottavélinni.

• Til að forðast bruna ætti vatn úr krana á heimilum ekki að verða heitara en 40°C. Hægt er að fá blöndunartæki með hitastilli. Ef ekki er innbyggður hitastillir á blöndunartækinu ætti að skipta um blöndunartæki eða reyna á annan hátt að draga sem mest úr hita vatnsins sem kemur úr krananum. Leitið ráða hjá pípulagningamönnum eða verslunum sem selja hreinlætistæki.

Bílskúr og geymsla

• Öll hreinsiefni skal geyma í hirslum með barnalæsingum.

• Önnur efni eins og málningu, bílabón, blómaáburð, grasáburð, skordýraeitur, grillvökva og smurningu skal geyma í upprunalegum umbúðum og þar sem barnið nær ekki til.

• Sláttuvélar og bensín eiga ekki að vera þar sem barn nær til þess.

• Ganga skal þannig frá verkfærum og garðáhöldum að ekki sé hætta á að barnið fái þau yfir sig. 

• Ef sjálfvirkur hurðaropnari er á bílskúrshurðinni þarf að gæta að því að barnið nái ekki í fjarstýringuna.  Slys hafa orðið þegar barn hefur klemmst á milli.

 

Garðurinn

Segja má að á vorin og sumrin séu fleiri hættur í garðinum en að vetrarlagi.  Þá er rykið dustað af sláttuvélinni, grillinu, setlauginni og fleiru.  Á plönturnar í garðinum er borinn áburður og illgresinu eytt með eitri.  Til að fyrirbyggja slys þarf því að hafa ýmislegt í huga.

Sláttuvél

• Gæta þarf að því að vandlega sé gengið frá sláttuvélinni þegar hún er ekki í notkun.  Hún þarf að vera þar sem barnið getur ekki náð í hana og slasað sig á henni.  Varasamt er að skilja sláttuvél eftir út í garðinum þegar búið er að slá grasið.  Börnin geta velt henni við og skorið sig illa á hnífum hennar.  Þau geta einnig hugsanlega ræst hana ef ekki er almennilega gengið frá henni.  Ef um bensínsláttuvél er að ræða þarf einnig að ganga þannig frá bensínbrúsum að börnum stafi ekki hætta af.  Oft eru þessir brúsar skildir eftir í garðinum og lítil börn hafa komist í þá og drukkið af þeim.  Eldri börn eiga það frekar til að fikta með eldspýtur og af því hafa hlotist hroðaleg brunaslys.  Rafmagnssnúran í rafmagnssláttuvél þarf að vera heil.  Ávallt skal taka hana úr sambandi um leið og slætti er lokið.

Garðáburður    

• Geyma þarf plöntuáburð og illgresiseitur í upprunalegum umbúðum og á stað sem börnin ná ekki til.  Einnig er skynsamlegt að kynna sér hvort einhverjar jurtir í garðinum séu eitraðar. 

Setlaugar

• Þegar setlaug er sett á sólpallinn eða í garðinn við heimilið eða sumarbústaðinn skiptir frágangur hennar miklu máli.  Það er á ábyrgð eigandans að sjá um að fullnægjandi öryggisráðstafanir séu gerðar til að fyrirbyggja slys á börnum.  Rétt er að fá fagmann til að sjá um uppsetningu setlaugarinnar og viðhald hennar. 

• Niðurfallsristin í setlauginni verður að vera þannig að enginn möguleiki sé á því að menn geti sogast að henni.  Hún þarf einnig að vera þannig að ekki sé hætta á að hár festist í henni og valdi því að manneskjan dragist undir yfirborð vatnsins. 

• Setlaugin á að vera búin læsanlegu loki eða öðrum útbúnaði, sem barn getur ekki opnað, til að hylja hana þegar hún er ekki í notkun.  Ef hún er ekki í notkun í einhvern tíma er rétt að tæma hana og tryggja að ekki safnist regnvatn í hana með ofangreindu loki. 

• Öruggara er að hafa setlaugina upphækkaða og byggja utan um hana frekar en að grafa hana niður.  Utan um hana þarf að vera girðing sem er minnst 90 cm á hæð og þannig gerð að ómögulegt sé fyrir barn að klifra yfir hana.  Milli lóðréttra rimla má ekki vera meira bil en 8 cm og milli láréttra rimla þurfa að vera minnst 80 cm.  Á girðingunni þarf að vera hlið sem er sjálflokandi.  Það á að opnast út, þannig að það opnist burt frá setlauginni.  Það þarf að vera með læsingu sem barn getur alls ekki opnað.

• Hitastig vatns í setlaug má ekki fara yfir 44°C og ætti hitastillingin að vera sjálfvirk.  Hámarksstilling innrennslisvatns ætti einnig að vera sjálfvirk og skal hitastig þess ekki vera hærra en 55°C.  

• Nánari upplýsingar er að finna á RB-blaði Rb(70)x002: Frágangur og öryggi við laugar og setlaugar m.t.t. barna og Rb(70)x003: Setlaugar Tæknibúnaður-öryggi.

Leiklaugar

Á sólríkum dögum eru leiklaugar mikið notaðar fyrir börn í görðum.  Þetta eru laugar í ýmsum stærðum og gerðum sem hægt er tæma og fjarlægja eftir notkun.  Þegar leiklaugar eru notaðar er mikilvægt að hafa eftirfarandi í huga:

• Látið börn aldrei leika sér án eftirlits í slíkum laugum, þrátt fyrir að ekki sé mikið vatn í henni
• Tæmið og gangið frá lauginni eftir notkun.  Regnvatn getur safnast í hana og skapað hættu á að lítið barn drukkni.
• Leyfið barninu ekki að fylla leiklaugina án eftirlits fullorðinna.  Börn hafa hlotið alvarleg brunasár þegar þau hafa verið að leika sér með vatnsslöngur.

Sandkassar

• Víða má sjá sandkassa í görðum sem ætlaðir eru yngri börnum.  Sandkassann þarf að hylja þegar hann er ekki í notkun til að hindra að hundar og kettir geti gert þarfir sínar þar.  Hunda- og kattareigendur bera ábyrgð á því að þeirra dýr séu heilbrigð og fái þau lyf sem þau þurfa í samráði við dýralækni. 

• Til að hreinsa sandinn ef hundur/köttur hefur gert þarfir sínar í hann þarf að fjarlægja skítinn og aðeins af sandinum þar í kring.  Síðan þarf að blanda einum bolla á uppþvottalegi með 5-10 lítrum af vatni og hella yfir svæðið með garðkönnu.  Annars vinnur veðrið ágætlega á flestum óhreinindum þess á milli.

• Vegna uppsöfnunar á ýmiss konar óhreinindum og mengun er æskilegt að skipta um sand í kassanum einu sinni á ári. 

Útigrill

• Notið aldrei gas- eða kolagrill innanhús eða inni í tjaldi.  Það myndar carbon monoxide sem getur verið banvænt.

• Gætið að því að undirlagið sé slétt.

• Leyfið barninu ekki að vera nálægt grillinu á meðan maturinn er grillaður né fyrst á eftir.  Grillið hitnar mjög mikið og getur valdið slæmum brunasárum á litlu forvitnu barni.

• Ef notað er kolagrill þarf að gæta að því að skilja grillolíu aldrei eftir þar sem barn getur náð í hann.

• Gaskúta á ekki að hafa beint undir grillinu heldur aðeins til hliðar. 

• Ekki er æskilegt að geyma gaskút, fullan eða tóman, innanhúss.

• Geymið ekki eldfæri þar sem barnið nær til.

Vatnspollar

• Flestum börnum finnst gaman að sulla og drullumalla í vatnspollum.  Það getur verið varasamt, því börn geta drukknað á innan við 3 mínútum í aðeins 2-5 cm djúpu vatni 

Glerbrot, sprautur og nálar

• Glerbrot og notaðar nálar geta slasað börn.  Notaðar sprautur geta einnig verið varasamar.  Farið reglulega yfir svæðið í kringum heimilið í leit að slíku.  Ef barnið verður fyrir því að skera sig eða stinga sig á notaðri nál þarf að bregðast rétt við.

Leiktæki

• Mikilvægt er að foreldrar kynni sér þær öryggiskröfur sem gerðar eru til leikvallatækja.

• Þeir sem búa í raðhúsum eða fjölbýlishúsum þurfa að vera með leiktæki sem uppfylla gildandi staðla ÍST EN 1176-1 til 7 og ÍST EN 1177.  Sé um einbýlishúslóð að ræða er nóg að tækin séu  merkt.

• Körfuboltaspjald þarf að festa rétt og vel.  Börn hafa slasast þegar þau hafa verið að hanga í þeim og fengið þau yfir sig.  Ef körfuboltaspjaldið er ætlað yngri börnum og er fest lágt, þarf að fylgjast sérstaklega vel með þeim.  Börn hafa verið nær köfnuð eftir að hafa náð að stinga höfðinu í gegnum stærri möskva netsins og skrikað fótur.   

Bílastæði og innkeyrslur

• Bílastæði og innkeyrslur eru ekki leiksvæði barna.  Ökumenn verða þó sífellt að vera á varðbergi gagnvart börnum þegar þeir keyra um bílastæði.  Börn leynast oft á milli bílanna og geta birst skyndilega með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.  Þau eru oft svo smávaxin að þau sjást ekki í speglum bílsins.  Börn sem sitja á hjólum sjást enn verr.   

• Mannlausan bíl ætti ekki að skilja eftir í gangi.  Ekki ætti heldur að skilja bílinn eftir ólæstan með lykil í kveikjulásnum.  Hroðaleg slys hafa orðið þegar börn hafa komist inn í bíl og sett hann ígang.  Gætið þess einnig að farangursrýmið sé læst, en börn hafa týnst þar.

Utan lóðar

Umhverfi heimilisins er skilgreint hér sem 300 metrar í kringum heimilið.  Alltof mörg slys verða á ungum börnum innan þessa radíus.  20 % barna á aldrinum 0-4 ára sem leita á slysadeild Landspítala - Háskólasjúkrahúss í Fossvogi hafa slasast við leik í nágreni við heimilið.

Skipulögð leiksvæði fyrir börn

• Samkvæmt byggingarreglugerð frá 1998 þurfa leikvallatæki sem sett eru á leiksvæði barna að uppfylla gildandi íslenska staðla.  Staðlarnir ná yfir opinber leiksvæði sem byggð eru eftir að byggingarreglugerðin tók gildi og einnig eiga þeir við um viðhald og endurgerð leiksvæða.  Í þessum stöðlum (ÍST EN 1176-1-7 og ÍST EN 1177) er fjallað um almennt öryggi leikvallatækja, prófunaraðferðir, öryggisundirlag, viðhald og uppsetningu tækjanna.  Opinber leiksvæði eru: opin leiksvæði í eigu sveitarfélaga, leiksvæði við skóla- og leikskóla, leiksvæði við fjölbýlishús og leiksvæði við ýmiskonar þjónustustaði t.d. bændagistingu, félagsheimili, sundlaugar, veitingastaði, hótel, verslunarmiðstöðvar og fleira.  Staðlarnir ná yfir tæki sem eru til nota bæði innandyra og utan.  Þessa staðla er hægt að nálgast hjá Staðlaráði Íslands.

• Gott er að kynna sér hjá sveitarfélaginu hvort leiktækin uppfylli gildandi staðla.  Tækin þurfa að hafa verið prófuð af erlendri rannsóknarstofu sem hefur tilskilin leyfi til að gera slíka prófun og þau þurfa að hafa vottorð um að þau uppfylli allar kröfur staðalsins.  Leiktækin eiga að hafa merkingu með nafni framleiðanda og söluaðila.  Þau eiga einnig að hafa merkingu um að þau standist gildandi staðla (EN 1176-1).  Ef leiktæki er bilað, lélegt eða skemmt ber að tilkynna það til tæknideildar sveitarfélagsins. 

• Ofangreindir staðlar taka mið af öryggi barna á aldrinum 0-14 ára en þó er ekki ráðlegt að leyfa börnum yngri en 3 ára að leika sér ein í þeim.  Leiktækin eiga að hafa merkingu um fyrir hvað aldur þau eru framleidd.  Þessu verður að veita athygli og fara eftir því.  Yngri börn geta slasast illa í leiktækjum sem ætluð eru eldri börnum.  Staðlarnir taka ekki mið af því ef leiktækið er notað á annan hátt en merkingar segja til um.  Röng notkun getur t.d. verið að leyfa yngra barni að leika sér í leiktæki sem hannað er fyrir börn eldri en 5 ára er.  Dæmi um slíkt tæki getur verið kastali með s.k. slökkviliðsmanna stöng.  Til að renna sér niður þessa stöng þarf barnið að hafa náð ákveðnum hreyfiþroska.  Yngri börn ná ekki að samhæfa þær hreyfingar sem þarf, þ.e.a.s. að halda utan um stöngina með höndunum og klemma fótunum utan um stöngina líka.  Þau ná einungis að halda með höndunum og detta því beint niður og geta meitt sig illa við það.  Annað dæmi um ranga notkun er þegar börn renna sér í röð niður rennibraut.  Eitt barn stöðvar í brautinni með þeim afleiðingum að það næsta skellur á það og hlýtur skaða af.  Leiktækið uppfyllir alla staðla varðandi öryggi en röng notkun veldur hættu á slysi. 

• Leiksvæðið þarf að vera hreinlegt og laust við hættulegt rusl eins og sígarettustubba, glerbrot, gosdósir og notaðar sprautur og nálar.  Eigendur leiksvæðanna bera ábyrgð á að halda þeim hreinum og í fullkomnu lagi.

Fótboltamörk

• Á síðustu 15 árum hafa rúmlega 40 lífshættuleg slys orðið við það að barn hefur fengið fótboltamark yfir sig.  Af því hafa hlotist alvarlegir innvortis áverkar og varanlegir heilaskaðar.  Þá eru ótalin þau rúmlega 100 börn sem hlotið hafa minni áverka s.s. beinbrot.

• Öll fótboltamörk, bæði sparkvallarmörk og lögleg keppnismörk, eiga að vera fest niður eða þannig gerð að þau geti ekki oltið.   

• Árvekni, ásamt Hollustuvernd ríkisins og Heilbrigðiseftirliti víða um land, hafa unnið markvisst að því síðustu ár að brýna fyrir sveitarfélögum og knattspyrnufélögum að festa fótboltamörk á þeirra vegum vel og rétt niður.  Það er á ábyrgð eigenda markanna að þau séu alltaf fest niður.  Til eru nokkrar tegundir af festingum fyrir fótboltamörk og við val á festingu verður að hafa undirlag og markið sjálft í huga.  Eigandi marksins er ábyrgur fyrir því ef barn slasast og markið hefur ekki verið rétt fest. 

• Talsverður árangur hefur náðst í baráttunni gegn lausum mörkum.  Mörg sveitarfélög eiga hrós skilið fyrir skjót viðbrögð og reglulegt eftirlit með þeim mörkum sem þeim tilheyra.  Það verður þó að segjast eins og er að hjá knattspyrnufélögum er ástandið ekki eins gott og hafa flest slysin sem hafa orðið síðustu ár gerst hjá þeim.  Mikilvægt er því að kynna sér vel hvernig frágangi marka er háttað hjá félagi barnsins áður en það fer að æfa með því boltaíþróttir.

• Hægt er að tilkynna um laus mörk til tæknideildar sveitarfélagsins eða til heilbrigðiseftirlitsins á staðnum.    

Nýbyggingar

• Hér á landi er ekki óalgengt að fólk flytji inn í húsið sitt hálfklárað og sama er að segja um öll húsin í kring.  Oft líða nokkur ár þangað til frágangur húsanna og lóðanna í kring er lokið.  Á meðan allt er hálfklárað geta skapast slysahættur fyrir börnin, nema tryggt sé að þau komist ekki þangað sem þau eiga ekki komast.

• Í byggingarreglugerð er gerð krafa um að girða af byggingarsvæði frá því að grunnurinn er grafinn og þar til búið er að loka gluggum og hurðum á viðeigandi hátt.  Byggingarfulltrúi, byggingaraðili og lóðareigandi bera ábyrgð á því að vinnusvæðið sé tryggilega afgirt og bera ábyrgð á því ef barn slasar sig inni á þeirra svæði.

• Hægt er að tilkynna um slæman frágang nýbygginga til byggingarfulltrúa viðkomandi sveitarfélags.   

• Síðustu ár hefur Árvekni beitt sér fyrir því að þessu sé framfylgt og hefur það skilað einhverjum árangri.  Oftar eru það stærri mannvirki sem eru vel frágengin frekar en húsabyggingar inn í íbúðahverfum.  Börn leita þó frekar í þau hús heldur en þau stærri, sem sjaldnar eru inni í íbúðarhverfum.  Þegar girðing hefur verið sett upp við vinnusvæði þarf að gæta að því að loka alltaf hliðinu rétt og vel.  Girðingin hefur lítið að segja ef það gleymist að loka hliðinu á henni. 

• Nokkur lífshættuleg og alvarleg slys hafa orðið síðustu ár þegar börn hafa komist inn á byggingarsvæði án eftirlits.  Hægt er að nefna hér nokkur slys: börn hafa misst fingur þegar þau hafa getað kveikt á rafmagnssög, smábörn hafa verið hætt komin þegar þau hafa lent í regnvatni sem hefur safnast í grunninn, börn hafa hlotið alvarlega áverka þegar steypustyrktarjárn hefur stungist í gegnum þau og börn hafa hlotið varanlega augnskaða af völdum hættulegra efna sem þau hafa komist í.

Þakkir til Daggar Hauksdóttur fyrir að fá að birta rannsókn um heimaslys.

Senda grein