Ráðgjöf um heilsu - hverju skal trúa?
Tilboð um vörur eða leiðir til að ná á fram réttu líkamsþyngdinni, betra útliti og andlegri vellíðan eru óteljanleg og fæst af þessu er ókeypis. Til dæmis eru fjármunir sem fólk er að eyða í ýmis konar megrunarvörur meiri en það sem tóbaksiðnaðurinn er að hafa af fólki. Margir af þeim sem eru að ráðleggja fólki hafa litlar sem engar rannsóknir til að styðja ágæti þess sem það er að ráðleggja. Þess vegna á fólk ætíð að vera á varðbergi og kynna sér bakgrunn leiðbeinenda og öryggi og virkni vörunnar sem er verið að hampa. Einnig að skoða hvaða hagsmunir geta hugsanlega verið að baki þeim upplýsingum eða ráðum sem gefin eru.
Menntun og bakgrunnur þeirra sem gefa sig út fyrir að geta lofað fólki betri heilsu og hamingju er afar mismunandi. Sumir eru algerlega á eigin forsendum, aðrir sjálfmenntaðir eða með einhvers konar menntun á sviði óhefðbundinna lækninga og síðan þeir sem eru með viðurkennda heilbrigðismenntun. Til eru dæmi um ráðgjafa segjast hafa lært við virta háskóla sem síðan er ekki raunin eða þeir segja ósatt til um prófgráðu. Mjög erfitt getur verið fyrir fólk að átta sig á því hvort sú þekking sem ráðgjafar státa sig af sé í raun traust og þá kemur til þess að vera gagnrýnin á upplýsingar sem veittar eru. Allar heilbrigðisstéttir eiga sér siðareglur og þar er áherslan lögð á að upplýsingar sem eru gefnar séu sannar og settar fram af fagmennsku.
Hvað skal hafa í huga?
Ætíð á að beita heilbrigðri skynsemi við mat á upplýsingum, getur það virkilega staðist að þessi ráðgjöf eða vara geti uppfyllt þær væntingar sem lofað er. Þá er nauðsynlegt að vera á varðbergi þegar lofað er lækningu og bata, sér í lagi ef það tekur til margs konar kvilla og sjúkdóma. Einnig ef vara sem verið er að selja er sögð fullkomlega örugg og án allra aukaverkana.
Á veraldarvefnum er mikið af upplýsingum um heilsu en þær eru vægast sagt mjög misgóðar. Verið að selja eitthvað sem á að lækna kvilla á svipstundu og oft hljóma loforð sem eru þannig að þau eru of góð til að geta verið sönn. Þess vegna er nauðsynlegt að meta gæði upplýsinganna og varast fagurgala og loforð um einhvers konar lífselixír.
Margar opinberar stofnanir, fagfélög og sjúklingasamtök hafa gefið út upplýsingar um heilsufar og hvernig bæta má heilsuna. Flest af því er gott en skal samt sem áður ætíð skoða með gagnrýnu hugarfari.
Birt í Morgunblaðinu 20. mars 2006
Anna Björg Aradóttir yfirhjúkrunarfræðingur
Sigurður Guðmundsson landlæknir