Hvað geta foreldrar gert til að draga úr unglingadrykkju?
Samkvæmt könnunum Rannsókna og greininga (2007) hafa 64,2% stráka og 70,6% stelpna undir átján ára aldri í framhaldsskólum einhvern tíma orðið ölvuð. Ölvunardrykkja er ekki aðeins hættuleg út af fyrir sig, heldur sýna rannsóknir og reynslan að ölvun unglinga er nátengd við aðra áhættuhegðun, s.s. skyndikynni og ofbeldi.
Foreldrar geta haft jákvæð áhrif
Hlutverk foreldra í uppeldi barna sinna er m.a. að hafa áhrif á ákvarðanatöku þeirra. Það er því gott að það séu foreldrar sem hafa hvað mest áhrif á hegðun barna sinna – ekki vinirnir, fjölmiðlar eða umhverfið (þótt óneitanlega hafi þessir þættir líka mikil áhrif). Það er ýmislegt sem foreldrar geta gert til að draga úr líkunum að börnin þeirra drekki eða drekki óhóflega:
- Takið skýrt fram hvaða hegðunar þið væntið af unglingnum þegar honum stendur til boða áfengi eða önnur vímuefni. Unglingar sem vita hvers foreldrar þeirra vænta af þeim eru mun líklegri til að hafna vímuefnum, þ.á.m. áfengi.
- Ræðið við unglinginn um þá áfengisneyslu sem hann verður vitni að. Foreldrar þurfa að taka afstöðu til þess hvernig þeir reikni með að börn þeirra höndli áfengi í framtíðinni. Börn þurfa því að fá upplýsingar frá foreldrum um hvers konar hegðun þyki í lagi og hvers konar áfengisneysla sé innan velsæmismarka.
- Takmarkið aðgengi unglinga að áfengi. Unglingar neyta áfengis sem er aðgengilegt. Kannanir sýna að unglingar laumast gjarnan í áfengi heima hjá sér, sérstaklega þegar það er til í miklu magni. Eins ríkir mikill misskilningur hjá þeim foreldrum sem útvega áfengi handa unglingnum sínum um forvarnagildi þess; það áfengi er gjarnan hrein viðbót við það sem unglingurinn hefði orðið sér út um hvort eð er.
- Upplýsið unglinginn á hreinskilinn og heiðarlegan hátt um hætturnar sem fylgja áfengi og ofneyslu þess. Slíkar upplýsingar hafa reyndar ekki mikil áhrif á hegðun unglinga en einhver umræða um neikvæðar afleiðingar áfengisneyslu getur haft jákvæð áhrif á ákvörðunartöku þeirra. Leggið sérstaka áherslu á hvernig áfengisneysla skaðar dómgreindina og aukin áhættu er á ofbeldi, slysum og öðrum skaða. Leggið einnig áherslu á að unglingurinn fari aldrei upp í bíl með ökumanni sem gæti hafa verið að neyta áfengis.
- Aðstoðið unglinginn að stunda uppbyggilegar tómstundir og áfengislausa dægradvöl. Gefið skýr skilaboð um að heimilið sé opið unglingnum og vinum hans, því þá aukast tækifæri til að halda áfengislausar samkomur. Svo er gott að fylgjast með (á opinskáan og upplýstan hátt) hvar unglingurinn er og með hverjum, sérstaklega á kvöldin.
- Verið í sambandi við foreldra vinanna. Ef unglingurinn ætlar að gista hjá vini ætti það að vera sjálfsagt mál að hringja í foreldra vinarins og fá staðfest að allt sé í góðu lagi. Brýnt er að foreldrar sýni samstöðu í afstöðu sinni til áfengisneyslu unglinga og bjóði t.d. ekki upp á eftirlitslausar samkomur eða veiti unglingum annarra áfengi.
Ölvun unglinga tengist hærri tíðni slysa (s.s. bílslysa, hrakfalla og bruna), ofbeldis (s.s. slagsmála, líkamsárása og kynferðisofbeldis), áfengiseitrunar, ótímabærra þungana, kynsjúkdómasmits og heilsufarsvandamála ýmis konar. Foreldrar þurfa því að taka skýra afstöðu til áfengisneyslu barnanna sinna og láti hana jafnframt í ljós.
Héðinn Svarfdal Björnsson,
verkefnisstjóri fræðslumála
hjá Lýðheilsustöð