Bæjar- og útihátíðir - Hlutverk foreldra
Breytingar á menningu taka tíma, enda eru bæði langvarandi venjur og rótgróin viðhorf henni gjarnan til grundvallar. Upplýsingar og rökréttar ástæður fyrir menningarbreytingu duga því ekki einar og sér til að ná fram víðtækri hegðunarbreytingu. Svo einfaldur er raunveruleikinn ekki. Það er þess vegna ekki nóg, nú þegar margar bæjar- og útihátíðir eru í vændum út um að allt land, að skrifa pistil sem þennan til að vara við því að eftirlitslausir unglingar og áfengisneysla þeirra sé varasöm. Þetta vita jú foreldrar? Vandinn er fólginn í menningu þjóðarinnar – og henni verður bara breytt í áföngum. En hvernig væri því að taka skref í rétta átt í sumar?
Hverjir eru „allir“?
Tiltölulega rótgróin hefð er fyrir því að fara ung og eftirlitslaus á bæjar- og útihátíðir og sumum foreldrum finnst því erfitt að segja „nei“ við börnin sín í því samhengi, annað hvort af hræðslu við hræsni (sbr. „hvað gerðir þú þegar þú varst sjálf[ur] 16 ára?“) eða að vera ósanngjörn (sbr. „það mega allir hinir fara“). En ef foreldrar eru samtaka í afstöðu sinni verður smám saman hægt að breyta menningunni sem gefur í skyn að það sé í lagi fyrir börn að vera ölvuð undir yfirskyni hátíða. Gerum okkur grein fyrir lagalegri ábyrgð okkar til 18 ára aldurs barnanna og munum jafnframt að þegar unglingarnir okkar segja „allir“ þýðir það oft bara „einhver“.
18 ára ábyrgð
Ungmenni yngri en 18 ára eiga ekki að fara ein og eftirlitslaus á bæjar- eða útihátíð. Í flestum tilfellum gengur allt vel á slíkum hátíðum en eins og reynslan hefur sýnt hafa komið upp tilvik þar sem ungt fólk hefur lent í vanda – sem væntanlega hefði mátt koma í veg fyrir hefðu foreldrar eða aðrir fullorðnir verið með í för. Reynslan og rannsóknir sýna jafnframt að þeim börnum farnast best sem verja sem mestum tíma með fjölskyldu sinni. Þau eru mun ólíklegri en önnur börn til að neyta vímuefna og tengsl þeirra við fjölskyldu sína og aðra eru yfirleitt mjög góð og jákvæð.
Nokkrar ráðleggingar til foreldra ungmenna í sumar
- Leyfið ekki ungmenni undir 18 ára aldri að fara eftirlitslaust á bæjar- eða útihátíð.
- Kaupið alls ekki áfengi handa unglingnum. (Það er mikill misskilningur að það dragi úr ofdrykkju eða bæti drykkjusiði.)
- Hafið í huga að tímabilið frá 10. bekk og fram í fyrstu vikurnar af framhaldsskólanum er sérstaklega varasamar í þessu samhengi, en þá byrja mjög margir unglingar að drekka reglulega og illa.
- Fylgist með líðan unglingsins – og grípið inn í þegar ástæða gefur til. Kvíði og þunglyndi eru nátengd áfengisneyslu. Það að láta sér leiðast gerir það líka, því er gott að hvetja til og styðja við tómstundir eða áhugamál.
- Aðstoðið unglinginn við að ná markmiðum sínum. Ungt fólk vill ná árangri, þroskast og taka einhverjar áhættur. Finnið því í sameiningu farveg fyrir hegðun sem stuðlar að heilbrigðum félagstengslum við jafnaldra og styður við sjálfsmynd unglingsins.
- Útskýrum fyrir unglingum hvernig áfengisneysla getur hindrað árangur í íþróttum, námi og lífinu almennt.
- Gleymið ekki uppeldishlutverkinu. Allir vilja vera vinir barna sinna – og þar sem það getur reynst erfiðara eftir því sem á líður er freistandi að láta eftir í sambandi við uppeldið. En það er spurning um að slaka á taumnum – en alls ekki sleppa.
- Verum góðar fyrirmyndir í sambandi við áfengi, þó svo það henti okkur kannski ekki alltaf. (Unglingsárin eru ekki mörg.)
- Unglingar sem ekki drekka benda gjarnan á vini, foreldra og aðra fjölskyldumeðlimi sem helstu ástæður fyrir þeirri ákvörðun. Hvetjið því unglinginn til samskipta við jákvæðar fyrirmyndir, sama á hvaða aldri þær eru.
Verum samtaka í að taka skref í rétta átt í sumar og styðjum við bakið á unga fólkinu okkar. Munum að samvera foreldra og barna er ein besta forvörnin og, eins og SAMAN-hópurinn hvetur foreldra og börn, „höngum saman í sumar“.
Héðinn Svarfdal Björnsson
verkefnisstjóri fræðslumála hjá Lýðheilsustöð