Ofbeldisefni og börn - Leyfum börnunum að njóta vafans!
Á nokkrum tugum ára hafa afþreyingarmöguleikar okkar vesturlandabúa breyst svo um munar. Sjónvarpsáhorf er algeng afþreying nútímafjölskyldunnar. Tölvueign á Íslandi er mikil og umræða um netfíkn og tölvuleikjafíkn skýtur reglulega upp kollinum.
Frá því að sjónvarp fór að vera almenningseign hafa áhrif sjónvarpsáhorfs, og sérstaklega áhorfs barna, á ofbeldisefni verið mikið rannsökuð. Í fjölda rannsókna hafa fundist tengsl á milli þess að börn horfi á ofbeldisfullt sjónvarpsefni og árásargirni á meðal þeirra.
Í öðrum rannsóknum hafa slík tengsl ekki fundist og í enn öðrum hefur ekki verið hægt að segja til um hvort kom á undan, áhorfið eða árásargirnin. Ef til vill sækja árásargjörn börn frekar í að horfa á ofbeldisefni.
Auk þess að finna tengsl milli þess að sjá ofbeldi í sjónvarpi og árásargirni þá hefur sýnt sig að sum börn eru hræddari við umheiminn og sýna minni tilfinningar við það að kynnast sársauka og þjáningum annarra.
Tölvuleikjanotkun hefur í minna mæli verið rannsökuð en einnig þar eru niðurstöður tvíbentar. Samtök bandarískra sálfræðinga benda þó á að áhrif ofbeldisfullra tölvuleikja kunni að vera meira en ofbeldisfulls sjónvarpsefnis. Ástæðurnar geta verið að leikirnir krefjast virkrar þátttöku. Ef leikirnir eru ofbeldisfullir þá er slík hegðun verðlaunuð og börn endurtaka hegðunina aftur og aftur. Æði misjafnt er á milli barna hversu mikil áhrif óhugnanlegt efni hefur á þau en talið er að foreldrar vanmeti þessi áhrif. Börn hafa ekki þroska til þess að meta upplýsingar á sama hátt og fullorðnir.
Verjum börnin gegn ofbeldi
Á meðan við höfum ekki óyggjandi sannanir fyrir áhrifum ofbeldisfulls sjónvarpsefnis eða tölvuleikja spyrja foreldrar hvað þeir eiga að gera. En á meðan við bíðum þessa eigum við þá ekki að leyfa börnum okkar að njóta vafans? Sú hugsanlega áhætta að börn sýni minni samhygð eða verði árásargjörn er bara ein hlið teningsins. Viljum við ekki líka verja börnin okkar gegn ofbeldi?
Hvort sem sannað verður að áhorf geti skaðað börnin eða ekki þá virðast sérfræðingar sammála um að ef foreldrar horfa með börnum sínum þá geti það dregið úr hugsanlegum skaða og aukið skilning barnsins á efninu sem horft er á. Barnið getur þá rætt við foreldra sína um það sem gerist á skjánum og fengið útskýringar auk þess sem áhorfið er samverustund foreldra og barns. Verum óhrædd við að verja börnin okkar gegn ofbeldisefni og tökum afstöðu til þess hvers konar efni þau fá að sjá í sjónvarpi eða tölvum.
Takmörkum tímann framan við skjá
Auk þess að huga að áhrifum ofbeldisefnis í sjónvarpi og tölvuleikjum á börnin er mikilvægt að velta því fyrir sér hvernig við og börnin okkar kjósum að verja tímanum. Mikilvægt er að foreldrar setji börnum reglur, sem farið er eftir, um hversu miklum tíma er eytt fyrir framan sjónvarps- eða tölvuskjá á hverjum degi. Almennt er ráðlagt að verja ekki meira en tveimur klukkustundum á dag í afþreyingu fyrir framan skjáinn. Auðveldar er að leggja línurnar um slíkt meðan börnin eru ung heldur en þegar þau verða eldri en það er aldrei of seint að taka upp góða siði. Börn þurfa tíma til að læra heima og hvílast auk þess að njóta útiveru og annarra leikja sem fela í sér hreyfingu. Nú, þegar vorið er komið, er upplagt að takmarka tímann við skjáinn, taka fram reiðhjólin og sippuböndin og skella okkur út að leika með börnunum.
Jenný Ingudóttir, MPH
verkefnisstjóri, Lýðheilsustöð