Félagsauður - fjárfesting í samhug
Ekki liggur ljóst fyrir hver kom fyrstur fram með hugtakið en Bandaríkjamaðurinn Róbert Putnam hefur sagt að félagsauður séu þau verðmæti sem verða til þegar samfélög eða hópar byggja á trausti, ákveðnum gildum og tengslaneti með gagnkvæma hagsmuni að leiðarljósi. Félagsauður byggir á þátttöku fólks í ýmis konar formlegum eða óformlegum félagasamtökum eins og íþróttafélögum, kórum, vinahópum, foreldrasamstarfi og stjórnmálaflokkum. Félagsauður í þjóðfélögum er metinn eftir því trausti sem íbúar bera til stofnana samfélagsins og hversu virkir þeir eru í samfélaginu.
Erfitt er að mæla félagsauð en flest bendir til þess að hann hafi áhrif á velferð, hagsæld og heilbrigði einstaklinga og samfélaga. Í áhugaverðri samantekt eftir vísindamenn frá Svíþjóð og Bandaríkjunum eru tengsl félagsauðs og heilbrigði skoðuð og hvort jöfnuður í þjóðfélögum skipti máli. Niðurstaða þeirra var að það væru tengsl milli félagsauðs og heilsufars þjóða, einkum þó í löndum þar sem efnahagslegum gæðum er misskipt. Fyrrnefndur Putnam hefur ritað bók sem hann nefndi Bowling alone þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að einstaklingshyggjan sé að aukast og að fólk í Bandaríkjunum taki í æ minna mæli þátt í ýmis konar félagsstarfi og það dragi úr félagsauðnum þar í landi.
Þess ber þó að geta að tengslanet hópa eru missterk og er þeim gróflega skipt í tvennt. Annars vegar lokaða hópa með sterk tengsl eins og síðan hópa þar sem tengslin eru ekki eins mikil og menn koma og fara að vild. Í fyrrnefndu hópunum ríkja mjög ákveðin gildi og siðir sem hafa mótandi áhrif á hegðun og viðhorf einstaklinganna sem tilheyra þeim. Þau gildi geta haft jákvæð áhrif á heilsu og velferð en geta líka verið neikvæð eins og til dæmis í glæpagengjum eða minnihlutahópum sem einangra sig frá samfélaginu.
Á ráðstefnu sem haldin var um félagsauð hér á landi ekki alls fyrir löngu kom fram að þátttaka foreldra í foreldrastarfi grunnskóla hefur jákvæð áhrif á alla nemendur skólans. Einnig þá nemendur hvers foreldrar voru ekki virkir í foreldrastarfinu. Fjölmargar rannsóknir í heilbrigðisvísindum hafa sýnt fram á að fólk sem er félagslynt býr við betri heilsu og nær sér fyrr af veikindum. Stuðningur fjölskyldu og félaga er líka afar mikilvægur þegar fólk er að leitast við að taka upp heilsusamlegri lífshætti, s.s. við að hætta að reykja. Flest bendir þannig til að manninum sé eðlislægt og nauðsynlegt að eiga samskipti við annað fólk þau þurfa þó að vera uppbyggileg og fela í sér umhyggju fyrir velferð náungans.
Anna Björg Aradóttir
Yfirhjúkrunarfræðingur, Landlæknisembættinu